Thư gửi thầy cô cũ sau nhiều năm phải làm được hai việc mà thư lúc đang học không cần: giúp thầy cô nhớ ra bạn là ai, và cho thầy cô biết bạn đã đi tới đâu. Phần cảm ơn đến sau, và nó có sức nặng chính vì bạn đã có đủ năm tháng để biết điều thầy cô dạy có đúng hay không.
Người ta hay ngập ngừng khi viết thư này: sợ thầy cô không nhớ, sợ đường đột, sợ viết ra lại thành hoài niệm sáo. Bài này đi qua từng nỗi ngại ấy, có thư mẫu trọn vẹn của một học trò cũ sau hai mươi năm, bảng đối chiếu câu sáo với câu thật, và những cách tìm lại địa chỉ thầy cô mà không làm phiền ai.
Ba nỗi ngại trước khi viết, và cách gỡ
"Thầy cô không còn nhớ mình." Rất có thể đúng, và điều đó không sao. Thầy cô dạy hàng nghìn học trò. Việc của bạn là cho đủ manh mối: năm học, lớp, chỗ ngồi, một sự việc. Nhiều thầy cô kể rằng đọc tới chi tiết thứ hai thì khuôn mặt học trò hiện ra.
"Lâu quá rồi, viết bây giờ có đường đột không?" Không. Thư của học trò cũ là một trong những thứ thầy cô vui nhất khi nhận, càng lâu càng quý. Chỉ cần thư không kèm lời nhờ vả nào, nó không bao giờ đường đột.
"Mình chẳng làm được gì to tát để kể." Thầy cô không đợi học trò thành người nổi tiếng. Một người thợ có tay nghề, một người mẹ nuôi con tử tế, một nhân viên chăm chỉ, đều là câu trả lời đáng nghe. Kể thật về cuộc sống hiện tại là đủ.
"Mình từng là học trò không ra gì." Càng nên viết. Những lá thư từ học trò từng gây khó dễ thường làm thầy cô xúc động nhất, vì họ không biết công mình rơi vào đâu. Nếu cần xin lỗi chuyện cũ, xem bài riêng về thư xin lỗi thầy cô.
Mở lời: tự giới thiệu sao cho thầy cô nhớ ra
Đoạn mở của thư gửi thầy cô cũ quan trọng hơn mọi đoạn khác. Gợi ý theo thứ tự:
- Họ tên đầy đủ, kèm tên thường gọi hồi đi học nếu có. Nhiều thầy cô nhớ biệt danh hơn nhớ tên thật.
- Lớp và niên khoá: "lớp 7B, năm thầy mới về trường", "khoá thầy chủ nhiệm lần đầu". Mốc gắn với thầy cô dễ nhớ hơn năm dương lịch.
- Một chi tiết hình ảnh: ngồi đâu, hay làm gì, có chuyện gì cả lớp biết. "Đứa ngồi cạnh cửa sổ hay bị thầy ném phấn nhắc" có hiệu quả hơn mọi mô tả về học lực.
- Một câu nói rõ lý do viết, ngay đoạn đầu: em viết chỉ để cảm ơn, hoặc em vừa gặp một chuyện làm em nhớ thầy.
- Nếu biết thầy cô đã nghỉ hưu hay chuyển trường, nhắc nhẹ để thầy cô biết bạn có theo dõi tin tức, không phải viết bừa vào một địa chỉ cũ.
Mẫu đoạn mở ngắn: Thưa cô, em là Trần Bảo Ngọc, học lớp 10A1 khoá đầu tiên cô chủ nhiệm, cái đứa tóc ngắn hay xin cô cho ra ngoài vì "đau bụng" mỗi giờ kiểm tra miệng. Đã hai mươi năm, nhưng có một chuyện em muốn kể với cô.
Thư mẫu trọn vẹn: học trò cũ sau hai mươi năm gửi cô dạy Văn
Thư dưới đây viết theo giọng một người phụ nữ ngoài ba mươi lăm tuổi, nay là giáo viên tiểu học, gửi cô dạy Văn hồi cấp hai đã nghỉ hưu. Tên và chi tiết là giả định.
Cô Hoa kính mến,
Em là Lê Thanh Tâm, học cô năm lớp 8 và lớp 9, lớp 8C có hai chị em sinh đôi mà cô hay gọi nhầm. Em là đứa chị, đứa hay đọc truyện dưới gầm bàn trong giờ cô. Đã gần hai mươi năm rồi, em không chắc cô còn nhớ, nhưng em muốn viết cho cô một lá thư từ lâu.
Hôm trước, lớp ba của em có một cậu bé giấu truyện dưới gầm bàn trong giờ chính tả. Em đã định thu cuốn truyện. Rồi em nhớ ra cô ngày xưa không thu truyện của em. Cô đứng cạnh bàn, đọc vài dòng qua vai em, rồi nói nhỏ: "Đọc xong kể cô nghe nhé, nhưng giờ mình học bài đã." Chiều hôm ấy em ở lại kể cho cô nghe cả cuốn, cô ngồi nghe hết. Sau đó cô cho em mượn những cuốn sách trong tủ nhà cô, mỗi tuần một cuốn, tới hết năm lớp 9.
Em không nhận ra lúc đó cô đã làm gì. Bây giờ đứng ở vị trí của cô, em mới hiểu một giáo viên phải nhịn thế nào để không thu cuốn truyện, và phải bỏ bao nhiêu buổi chiều để nghe một đứa trẻ kể chuyện. Em đã không thu cuốn truyện của cậu bé. Em hẹn cậu kể cho em nghe vào giờ ra chơi.
Em làm giáo viên được mười hai năm. Em không giỏi giang gì, lớp em vẫn ồn, em vẫn hay mất giọng cuối tuần. Nhưng em có một tủ sách nhỏ ở góc lớp, cho học trò mượn mỗi tuần một cuốn, và em biết mình học điều ấy ở đâu.
Em nghe các bạn cùng lớp kể cô đã nghỉ hưu, sống với con gái. Em mong cô vẫn khoẻ, vẫn đọc sách mỗi tối như ngày xưa. Nếu cô cho phép, dịp nghỉ Tết này em xin đến thăm cô, mang theo vài bức thư học trò lớp em viết, để cô xem cái tủ sách của cô giờ đã đi xa tới đâu.
Học trò cũ của cô,
Thanh Tâm (lớp 8C, 9C)
Thư khoảng bốn trăm tám mươi chữ. Không có câu nào than thở thời gian trôi nhanh, không có "ngày ấy đã xa". Lá thư đi từ một việc ở hiện tại, quay về một kỷ niệm, rồi quay lại hiện tại để cho thấy kỷ niệm ấy còn sống.
Câu hoài niệm sáo và câu thật hơn
Thư gửi thầy cô cũ rất dễ trượt vào giọng hoài niệm chung chung. Đối chiếu dưới đây giúp bạn nhận ra câu nào nên thay:
| Câu sáo | Câu thật hơn |
|---|---|
| "Thời gian trôi nhanh như bóng câu qua cửa sổ." | "Lớp em bây giờ con của bạn cùng bàn đã vào cấp hai." |
| "Những năm tháng học trò là quãng đời đẹp nhất." | "Em vẫn nhớ mùi giấy kiểm tra cô phát vào sáng thứ Hai." |
| "Công ơn thầy em không bao giờ quên." | "Mỗi lần ký một hợp đồng, em lại đọc kỹ từng điều khoản như thầy bắt đọc kỹ đề bài." |
| "Giờ em đã trưởng thành." | "Em có hai con, đứa lớn năm nay vào lớp một." |
| "Mong có dịp về thăm thầy." | "Ngày mùng ba Tết em xin qua nhà thầy, khoảng chín giờ sáng." |
Nguyên tắc chung: mỗi khi định viết một câu về thời gian hay ký ức nói chung, hãy thay bằng một chi tiết cụ thể của thời gian ấy. Thầy cô sẽ tự cảm được độ dài năm tháng qua chi tiết.
Tìm địa chỉ và gửi thư cho thầy cô đã nghỉ hưu
Sau nhiều năm, chuyện tìm được thầy cô đôi khi khó hơn chuyện viết thư. Một vài cách lịch sự:
- Hỏi bạn cùng lớp còn liên lạc, nhất là lớp trưởng cũ hay người hay tổ chức họp lớp.
- Liên hệ văn phòng trường cũ, nói rõ mình là học sinh khoá nào, muốn gửi thư cho thầy cô. Nhiều trường sẵn lòng chuyển thư hộ thay vì cho địa chỉ nhà.
- Nếu thầy cô có tài khoản mạng xã hội, nhắn một tin ngắn trước để xin phép gửi thư, đừng dán cả lá thư dài vào tin nhắn đầu tiên.
- Nếu thầy cô đã lớn tuổi và không dùng điện thoại nhiều, gửi thư giấy qua người nhà, kèm một tấm ảnh bạn hiện tại để thầy cô dễ hình dung.
- Nếu biết thầy cô sức khoẻ không tốt, hỏi người nhà trước khi hẹn đến thăm.
Có một trường hợp buồn: tìm ra thì thầy cô đã mất. Khi đó lá thư vẫn có thể gửi tới gia đình, viết cho người nhà của thầy cô, kể kỷ niệm của bạn. Nhiều gia đình giữ những lá thư ấy như một phần ký ức quý về người đã khuất.
Viết cho thầy cô mà mình không còn nhớ rõ
Có những người thầy bạn biết là quan trọng, nhưng chi tiết đã mờ: chỉ còn nhớ cảm giác, một giọng nói, một dáng người. Đừng vì vậy mà bịa kỷ niệm. Thầy cô có thể nhớ rõ hơn bạn, và một chi tiết sai sẽ làm cả lá thư chùng xuống.
Hãy viết thật: Em không còn nhớ được nhiều chuyện cụ thể, chỉ nhớ năm học cô chủ nhiệm là năm đầu tiên em thấy thích đi học. Em nghĩ về điều đó nhiều lần, và em biết lý do là cô. Câu thừa nhận ấy chân thật hơn mọi câu chuyện được dựng lên.
Bạn cũng có thể hỏi ngược lại thầy cô: Cô có còn nhớ lớp em năm ấy không? Em rất muốn nghe cô kể. Thầy cô thường thích được hỏi, và một lá thư mở ra cuộc trò chuyện có khi còn quý hơn lá thư khép kín.
Cuối cùng, đừng để chuyện không nhớ rõ trở thành lý do không viết. Điều thầy cô cần biết nhất không phải bạn nhớ được bao nhiêu chuyện, mà là bạn vẫn nghĩ về họ sau ngần ấy năm.
Khi thầy cô trả lời: viết tiếp thế nào cho tự nhiên
Trả lời trong vài ngày, không để quá lâu. Thầy cô đã mất công viết lại, có khi nhờ con cháu gõ hộ. Một lời đáp sớm cho thấy bạn đang chờ, và giữ cho cuộc trò chuyện không nguội.
Đáp đúng điều thầy cô hỏi. Thầy cô thường hỏi về gia đình, công việc, các bạn cùng lớp. Trả lời cụ thể từng câu, kể thêm tin tức bạn biết về những bạn khác, thầy cô rất thích nghe tin học trò cũ.
Thư sau ngắn hơn thư đầu. Lá thư đầu là để nối lại; các thư sau giống trò chuyện hơn. Vài đoạn ngắn là đủ, giọng có thể thân hơn một chút.
Hẹn gặp cụ thể nếu thầy cô gợi ý. Nếu thầy cô viết "lúc nào về thì ghé cô", đừng đáp "dạ vâng" rồi để đó. Hãy hỏi luôn một ngày hợp, và nói rõ bạn đi một mình hay cùng vài bạn.
Giữ nhịp vừa phải. Không cần thư từ hằng tuần. Một lá thư vào dịp Tết, một lá dịp 20/11, thêm tin nhắn khi có chuyện vui, là nhịp thầy cô lớn tuổi dễ theo nhất.
Câu hỏi thường gặp
Thầy cô không trả lời thư thì có nên viết tiếp không?
Có thể chờ vài tháng rồi gửi một tin ngắn hỏi thăm. Thầy cô lớn tuổi đôi khi không quen trả lời thư, hoặc thư không tới tay. Đừng coi việc không trả lời là thầy cô không vui.
Có nên kể chuyện khó khăn của mình trong thư gửi thầy cô cũ không?
Kể ngắn được, nếu nó là một phần sự thật của bạn. Nhưng đừng biến thư thành lời tâm sự dài hay nhờ thầy cô khuyên bảo, trừ khi hai bên đã thân thiết. Thư cảm ơn nên để thầy cô đọc xong thấy nhẹ lòng.
Thư gửi thầy cô cũ nên viết tay hay gửi qua mạng?
Với thầy cô lớn tuổi, thư tay hoặc thư in gửi qua người nhà thường được giữ lại. Với thầy cô còn đi dạy và dùng mạng thường xuyên, tin nhắn hay email cũng được, miễn đủ lời gọi và ký tên.
Có nên rủ cả lớp cùng viết thư cho thầy cô cũ không?
Rất nên, nhất là dịp họp lớp hay kỷ niệm năm ra trường. Mỗi bạn viết một đoạn ngắn kèm ảnh hiện tại, ghép lại thành một cuốn sổ. Thầy cô sẽ đọc đi đọc lại cuốn sổ ấy nhiều lần.
Thư gửi thầy cô cũ có nên kèm quà không?
Không cần. Nếu muốn, kèm một thứ gắn với kỷ niệm: tấm ảnh lớp cũ, một cuốn sách thầy cô từng nhắc, một sản phẩm từ công việc của bạn. Tránh quà có giá trị lớn làm thầy cô ngại.
Viết thư cho thầy cô cũ vào dịp nào là hợp?
Dịp 20/11, Tết, ngày họp lớp, hoặc đơn giản là khi có một chuyện làm bạn nhớ tới thầy cô. Thư không gắn với dịp lễ đôi khi lại cảm động hơn, vì thầy cô biết bạn viết chỉ vì nhớ.