Thư cảm ơn thầy cô khi ra trường khác thư 20/11 ở một điểm: đây là lá thư nhìn lại cả một chặng, và rất có thể là lần cuối bạn viết cho người ấy với tư cách học trò đang học. Vì thế nó nên nói về ba năm chứ không chỉ một buổi học, nên có một lời hứa nhỏ về chặng sắp tới, và nên để ngỏ cánh cửa cho những lần gặp sau.
Học sinh lớp 12 thường viết thư này trong những ngày rối nhất: ôn thi, chụp ảnh kỷ yếu, chia tay bạn bè. Bài này giúp bạn viết gọn trong một buổi tối, với một thư mẫu trọn vẹn để tham khảo nhịp văn, các đoạn thay thế cho thầy cô bộ môn, và cách kể ba năm mà không biến lá thư thành bản tổng kết.
Viết vào lúc nào: trước hay sau kỳ thi
Có hai thời điểm hợp lý, mỗi thời điểm cho một kiểu thư. Thư viết trước kỳ thi tốt nghiệp, thường đưa vào buổi học cuối cùng hoặc ngày bế giảng, mang giọng tạm biệt và hứa hẹn: em sẽ cố gắng, em sẽ nhớ lời thầy dặn. Thư viết sau khi có kết quả, khi đã biết mình đỗ trường nào, có thêm một điều quý: bạn có thể báo tin, và thầy cô thấy được chặng đường mình góp phần đã dẫn tới đâu.
Nếu chỉ viết được một lần, nhiều người chọn viết sau kết quả, vì thầy cô thường thắc mắc học trò cũ giờ ra sao mà ngại hỏi. Nhưng nếu kết quả không như ý, thư viết trước thi lại nhẹ nhàng hơn cho cả hai bên. Không có lựa chọn nào sai; quan trọng là đừng để tới lúc đã vào đại học vài tháng mới nhớ ra, khi ấy thư sẽ thành thư gửi thầy cô cũ, một kiểu thư khác.
Cách làm dễ nhất: viết nháp trong tuần cuối của năm học, khi cảm xúc còn tươi, rồi để đó. Có kết quả thì thêm một đoạn báo tin và gửi đi. Nhiều bạn kể rằng đọc lại bản nháp sau kỳ thi thấy mình đã viết thật hơn mình tưởng, vì lúc ấy chưa kịp nghĩ tới chuyện viết sao cho hay.
Với thầy cô bộ môn ít gần gũi, một lá thư ngắn đưa vào buổi học cuối là đủ; không cần chờ kết quả.
Kể ba năm trong một trang giấy
Chọn một sợi chỉ xuyên suốt. Đừng kể tuần tự lớp 10, lớp 11, lớp 12. Hãy chọn một điều chạy suốt ba năm: cô luôn ngồi ở bàn cuối trong giờ kiểm tra, câu cửa miệng của thầy, cuốn sổ ghi lỗi sai cô bắt cả lớp giữ. Kể sợi chỉ ấy thay đổi ra sao qua ba năm.
Một khoảnh khắc ở đầu và một khoảnh khắc ở cuối. Ngày đầu nhận lớp và buổi học cuối là hai mốc ai cũng nhớ. Đặt chúng cạnh nhau, người đọc tự thấy khoảng cách: từ lớp học trò rụt rè tới lớp học trò dám nói đùa với cô.
Nhắc một lần thầy cô bênh vực mình. Ba năm cấp ba thường có ít nhất một lần thầy cô đứng về phía học trò: trong một buổi họp, trước một lời trách oan, khi lớp bị phạt chung. Học trò nhớ những lần ấy lâu nhất, nhưng ít khi nói ra.
Không cần kể chuyện vui hết. Một lần bị cô nói thẳng, một lần cả lớp làm cô buồn, nếu nhìn lại thấy đó là bài học, cứ kể. Lá thư ra trường đủ chín để chứa cả những lần va chạm.
Thư mẫu trọn vẹn: học sinh lớp 12 gửi thầy chủ nhiệm
Thư dưới đây viết sau khi có kết quả, theo giọng một nam sinh gửi thầy chủ nhiệm dạy Lý. Tên và chi tiết là giả định.
Thầy Tuấn kính mến,
Em là Khang, lớp 12A2, đứa mà ba năm nay thầy gọi là "anh trưởng ban hậu cần" vì lần cắm trại nào em cũng xin vác nồi. Hôm qua em nhận được giấy báo của trường kỹ thuật em thích, và người đầu tiên em muốn báo tin, sau bố mẹ, là thầy.
Em vẫn nhớ buổi nhận lớp năm lớp 10. Thầy viết lên bảng đúng một câu: "Lớp này không ai bị bỏ lại." Hồi ấy em nghĩ đó là câu nói cho có. Tới học kỳ một lớp 11, em trượt hẳn môn Lý, ngồi cuối lớp không muốn học nữa. Thầy không gọi phụ huynh. Thầy bảo em mỗi chiều thứ Năm ở lại phòng thí nghiệm, phụ thầy lau dụng cụ. Lau xong thầy cho em làm thử một thí nghiệm, rồi hỏi tại sao kết quả lại thế. Em không biết rằng mình đang được dạy kèm cho tới tận gần cuối năm.
Năm lớp 12 em xin thi khối có môn Lý. Mẹ em ngạc nhiên lắm. Em không nói với ai lý do, nhưng thầy chắc đoán được.
Ba năm, em cũng làm thầy mệt không ít. Lần cả lớp trốn tiết đi ăn chè, thầy bị gọi lên họp mà không trách ai, chỉ hôm sau bắt cả lớp viết bản tự kiểm điểm bằng… định luật bảo toàn. Giờ nghĩ lại em vẫn buồn cười, và vẫn thấy có lỗi.
Em sắp lên thành phố học. Em hứa sẽ giữ thói quen thầy dạy: chưa hiểu thì hỏi tại sao, đừng học thuộc. Tết này về em xin qua nhà thầy, mang theo vài thứ em làm được ở xưởng trường để thầy xem.
Em chúc thầy khoẻ, chúc lớp 10 mới của thầy đủ ngoan để thầy bớt phải viết câu kia lên bảng, mà nếu có phải viết thì em tin thầy vẫn làm được.
Học trò của thầy,
Khang, 12A2
Thư khoảng bốn trăm năm mươi chữ, có đủ năm thứ: lời gọi kèm một chi tiết nhận diện, một câu nói của thầy làm sợi chỉ xuyên suốt, một kỷ niệm khó, một lời nhận lỗi nhẹ nhàng, một lời hứa và hẹn gặp.
Biến thể cho thầy cô bộ môn và trường hợp đặc biệt
Không phải ai cũng viết thư cho cô chủ nhiệm. Dưới đây là các đoạn có thể thay vào phần thân, tuỳ người nhận:
- Cô dạy tiếng Anh, học trò sẽ đi học xa. Cô từng bắt em đọc to đoạn văn trước lớp dù em phát âm sai gần hết. Cô bảo "sai to còn hơn đúng nhỏ". Sang năm em đi học xa nhà, thế nào cũng có những lúc phải nói trước người lạ, và em sẽ nhớ câu ấy.
- Thầy thể dục, người ít khi nhận thư. Em biết ít bạn viết thư cho thầy. Nhưng em nhớ thầy là người đầu tiên bảo em chạy chậm lại cho đều, đừng cố bứt lên rồi bỏ cuộc giữa chừng. Ba năm ôn thi em đã học theo đúng cách ấy.
- Học sinh không đỗ nguyện vọng mong muốn. Kết quả của em không như em và cô mong. Em vẫn muốn viết cho cô, vì những gì cô dạy không nằm trong điểm số. Năm tới em sẽ thử lại, và lần này em biết cách học hơn.
Đoạn thứ ba quan trọng: rất nhiều học sinh không đỗ nguyện vọng đầu thì im lặng, không dám liên lạc với thầy cô. Thầy cô thường lo lắng hơn bạn nghĩ. Một lá thư thẳng thắn, không tự trách quá mức, là cách giữ được mối quan hệ cho những năm sau.
Đưa chuyện của mình vào thư mẫu
Bạn có thể giữ khung của thư mẫu, nhưng phần nào cũng nên thay. Làm theo thứ tự:
- Tìm câu nói của thầy cô mà cả lớp đều nhớ, câu cửa miệng hoặc câu viết lên bảng ngày đầu. Đó là sợi chỉ của thư.
- Nhớ lại một giai đoạn khó của riêng mình trong ba năm và thầy cô đã ở đâu trong giai đoạn ấy. Không cần thầy cô làm điều gì lớn, chỉ cần một lần hỏi han đúng lúc.
- Viết một câu cho thấy bạn đã mang điều ấy theo: chọn ngành, chọn cách học, thay đổi một thói quen.
- Thêm một chuyện vui cả lớp, để thư không quá nặng. Một lần trốn tiết, một buổi cắm trại, một biệt danh.
- Kết bằng một hẹn gặp cụ thể (Tết, ngày họp lớp) thay vì "em sẽ về thăm thầy" chung chung.
Nếu viết cho nhiều thầy cô, đừng chép một thư rồi đổi tên. Thầy cô trong trường hay kể cho nhau nghe, và hai lá thư giống nhau từng câu sẽ làm cả hai mất vui.
Thư ngắn cho những thầy cô không kịp viết dài
Ngày cuối cấp, nhiều bạn muốn cảm ơn năm sáu thầy cô mà không đủ thời gian viết năm sáu lá thư dài. Giải pháp là thư ngắn, chừng tám mười câu, nhưng vẫn giữ đúng một chi tiết riêng. Thư ngắn có chi tiết luôn hơn thư dài chung chung.
Mẫu cho cô dạy Hoá: Cô Mai kính mến, em là Vy lớp 12A2, đứa hay làm đổ ống nghiệm trong giờ thực hành. Cô chưa bao giờ bắt em đền, chỉ bảo em lau sạch rồi làm lại từ đầu. Ba năm học cô, em học được rằng làm hỏng không đáng sợ bằng bỏ dở. Em chúc cô khoẻ và mong các lứa sau ít làm vỡ đồ của cô hơn em. Học trò của cô, Vy.
Mẫu cho thầy dạy Sử: Thầy Bình kính mến, em là Hoàng, ngồi bàn đầu, đứa hỏi thầy nhiều nhất về những chuyện không có trong sách. Thầy chưa bao giờ bảo em hỏi lạc đề, thầy luôn hẹn em ở lại năm phút cuối giờ. Em sẽ vào ngành báo chí, và em nghĩ thói quen hỏi tới cùng là do thầy. Em cảm ơn thầy. Học trò của thầy, Hoàng.
Cả hai mẫu đều có bốn thành phần: tự giới thiệu kèm một chi tiết nhận diện, một hành động của thầy cô, điều mình mang theo, lời chúc riêng. Viết theo công thức ấy, mỗi lá thư mất chừng mười phút.
Lỗi hay gặp trong thư ra trường
Thư ra trường dễ bị cuốn theo cảm xúc chung của mùa chia tay. Các lỗi dưới đây làm thư giống bài đăng kỷ yếu hơn là thư riêng:
| Lỗi | Biểu hiện | Sửa |
|---|---|---|
| Viết về "thanh xuân" thay vì về thầy cô | Cả đoạn tả sân trường, hàng cây, tiếng ve | Giữ một câu cảnh, còn lại nói về người nhận |
| Lời hứa to | "Em sẽ thành người có ích cho xã hội" | "Em sẽ giữ thói quen hỏi tại sao" |
| Liệt kê mọi kỷ niệm | Mười dòng gạch đầu dòng các sự kiện | Chọn một sợi chỉ, hai khoảnh khắc |
| Than thở về kỳ thi | Nửa thư kể áp lực, mệt mỏi | Một câu là đủ, thầy cô đã biết |
| Hẹn mơ hồ | "Mai này em sẽ quay về" | Hẹn Tết, hẹn ngày họp lớp, hẹn mang thứ gì đó về |
Đọc lại thư và tự hỏi: nếu đổi tên người nhận thành một thầy cô khác, thư có còn đúng không? Nếu vẫn đúng, thư chưa đủ riêng. Thêm ít nhất một chi tiết chỉ thuộc về người này.
Câu hỏi thường gặp
Có nên viết thư cho tất cả thầy cô dạy lớp mình không?
Không cần tất cả. Viết cho cô chủ nhiệm và một hai thầy cô đã thật sự ảnh hưởng tới bạn là đủ. Với các thầy cô còn lại, một tấm thiệp chung của cả lớp kèm lời cảm ơn ngắn là phù hợp.
Thư ra trường nên viết tay hay gửi tin nhắn?
Viết tay nếu còn gặp được thầy cô ở trường. Nếu đã nghỉ học và chỉ liên lạc qua mạng, tin nhắn hay email cũng được, nhưng giữ đủ lời gọi, phần kỷ niệm và ký tên như một lá thư thật.
Thi không đỗ thì có nên viết thư cảm ơn thầy cô không?
Nên. Thầy cô thường lo cho học trò không đỗ nhiều hơn học trò đỗ. Một lá thư nói thẳng kết quả, cảm ơn và cho biết dự định tiếp theo giúp thầy cô yên lòng, và giữ được mối liên lạc.
Có nên nhắc chuyện cũ từng làm thầy cô buồn trong thư ra trường không?
Có thể nhắc nhẹ, một hai câu, theo kiểu nhìn lại và nhận lỗi. Nếu là chuyện nặng nề hơn, nên viết một lá thư riêng để xin lỗi đàng hoàng, đừng gói vào thư chia tay.
Cả lớp muốn làm chung một lá thư thì nên làm thế nào?
Làm một cuốn sổ nhỏ, mỗi bạn một trang với một kỷ niệm riêng và chữ ký. Trang đầu là đoạn thư chung do một bạn viết thay cả lớp. Cách này giữ được cả tiếng nói chung lẫn giọng riêng của từng người.