Một lá thư cảm ơn thầy cô ngày 20/11 chỉ cần năm phần: lời gọi, một kỷ niệm có thật, điều mình đã nhận, điều mình đã đổi khác, và lời chúc. Dài chừng một mặt giấy là vừa. Thầy cô không cần thư hay, thầy cô cần thấy mình được nhớ đúng, bằng một chi tiết mà chỉ học trò của lớp ấy mới biết.
Bài này đi theo đúng thứ tự bạn sẽ ngồi viết: chọn kỷ niệm trước, rồi dựng khung, rồi chép một thư mẫu trọn vẹn để xem nhịp, rồi thay từng đoạn bằng lời của mình. Cuối bài có những lỗi học sinh hay mắc khi viết thư 20/11, phần lớn là lỗi viết cho đủ chữ chứ không phải viết cho một người.
Trước khi cầm bút: chọn một kỷ niệm thay vì mười tính từ
Phần lớn thư 20/11 nhạt vì bắt đầu bằng tính từ: tận tuỵ, hết lòng, như người mẹ thứ hai. Những chữ ấy đúng, nhưng thầy cô đọc chúng mỗi năm từ hàng chục học trò. Hãy làm ngược lại, bắt đầu từ trí nhớ:
- Lấy một tờ giấy nháp, viết nhanh năm khoảnh khắc với thầy cô mà bạn còn nhớ hình ảnh: một buổi chiều, một câu nói, một lần bị gọi lên bảng, một lần được giữ lại sau giờ.
- Gạch những khoảnh khắc mà cả lớp ai cũng kể được (ví dụ "cô dạy rất nhiệt tình"). Giữ lại cái nào có chi tiết riêng: tiếng phấn gãy, chiếc áo mưa cô cho mượn, câu "em làm lại câu ba đi".
- Hỏi mình: sau khoảnh khắc ấy, mình đã làm khác đi điều gì? Học thuộc bài trước khi tới lớp, dám giơ tay, không bỏ môn đó nữa. Đây là trái tim của lá thư.
- Chọn đúng một kỷ niệm chính, có thể thêm một kỷ niệm phụ. Hai là đủ; năm kỷ niệm xếp liền nhau biến lá thư thành bản liệt kê.
Nếu nghĩ mãi không ra kỷ niệm nào đặc biệt, đừng bịa. Viết về một thói quen nhỏ của thầy cô mà bạn để ý: cách cô luôn đứng ở cửa lớp chờ cả lớp vào hết, cách thầy chữa bài bằng mực xanh chứ không dùng mực đỏ. Thầy cô sẽ bất ngờ vì có học trò để ý tới điều ấy.
Khung năm phần của một lá thư 20/11
Khung dưới đây dùng được cho học sinh từ lớp 5 tới lớp 12. Học sinh nhỏ viết mỗi phần một hai câu; học sinh lớn có thể kéo phần kỷ niệm thành một đoạn dài.
| Phần | Viết gì | Độ dài gợi ý |
|---|---|---|
| Lời gọi và lý do viết | Kính gửi cô, em là ai, vì sao hôm nay em viết thư thay vì chỉ tặng hoa | 2–3 câu |
| Kỷ niệm | Một khoảnh khắc cụ thể: lúc nào, ở đâu, cô nói hay làm gì | 4–6 câu |
| Điều em nhận được | Bài học, sự tự tin, một thói quen, một cách nhìn | 2–3 câu |
| Em đã đổi khác thế nào | Bằng chứng nhỏ: em làm được việc gì mà trước đây chưa làm | 2–3 câu |
| Lời chúc và ký tên | Chúc sức khoẻ, niềm vui với lớp mới, ký tên kèm lớp | 2 câu |
Phần thứ tư hay bị bỏ qua nhất, mà lại là phần thầy cô đọc kỹ nhất. Người làm nghề dạy học muốn biết công mình có đi tới đâu không. Một câu như "giờ em tự giải được đề hình mà không cần xem lời giải" đáng giá hơn ba dòng ca ngợi.
Thư mẫu trọn vẹn: học sinh lớp 9 gửi cô chủ nhiệm
Thư dưới đây viết theo giọng một học sinh lớp 9 gửi cô chủ nhiệm dạy Văn. Tên cô và chi tiết là giả định; bạn đọc để thấy nhịp, rồi thay bằng chuyện của mình.
Cô Hạnh kính mến,
Em là Minh Anh, ngồi bàn thứ ba dãy cửa sổ, đứa hay xin cô cho nộp bài muộn một ngày. Năm nào tới 20/11 em cũng chỉ ghi vài dòng lên thiệp, năm nay em muốn viết cho cô một lá thư thật, vì có một chuyện em chưa bao giờ nói với cô.
Cô còn nhớ buổi trả bài viết số hai hồi đầu năm lớp 8 không ạ? Bài của em bị điểm rất thấp. Em đã định gấp bài lại cất đi cho nhanh, nhưng cô gọi em ở lại sau giờ. Cô không mắng. Cô lấy bút chì gạch chân đúng một câu trong bài, câu em tả bà nội ngồi nhặt rau ngoài hiên, rồi bảo: "Cả bài, câu này là của em. Những câu khác là em chép của người khác trong đầu." Em về nhà nghĩ mãi câu ấy.
Từ hôm đó em thôi học thuộc văn mẫu. Em viết chậm hơn, nhiều khi viết xong vẫn thấy vụng, nhưng là câu của em. Học kỳ trước em viết bài về chuyến về quê, cô ghi bên lề "đọc thấy mùi khói rơm". Em đã chụp lại dòng chữ ấy và để làm hình nền điện thoại cả tháng, cô đừng cười em nhé.
Em biết cô còn ba mươi tám bạn khác trong lớp, và mỗi bạn chắc cũng có một lần được cô giữ lại như thế. Em chỉ muốn cô biết rằng câu nói hôm ấy không trôi đi đâu cả. Năm sau em vào lớp 10, có thể không còn học cô nữa, nhưng mỗi lần ngồi viết em vẫn sẽ tự hỏi câu nào là của mình.
Nhân ngày Nhà giáo Việt Nam, em chúc cô thật nhiều sức khoẻ, bớt phải thức khuya chấm bài, và năm nay lớp mình ngoan hơn một chút để cô đỡ mệt. Em hứa phần mình sẽ nộp bài đúng hạn.
Học trò của cô,
Minh Anh, lớp 9A
Thư khoảng hơn bốn trăm chữ, vừa một mặt giấy học sinh. Để ý rằng không có câu nào dùng chữ "tận tuỵ" hay "người lái đò", mà thầy cô vẫn thấy mình được cảm ơn rất rõ.
Ba biến thể đoạn kỷ niệm cho những hoàn cảnh khác
Nếu chuyện của bạn khác chuyện trong thư mẫu, chỉ cần thay đoạn thứ hai và thứ ba. Dưới đây là ba đoạn viết sẵn theo ba tình huống quen thuộc, bạn đọc để lấy cách kể:
- Thầy dạy Toán, học sinh từng sợ môn. Thầy có nhớ lần em đứng trên bảng mười phút không giải được bài hệ phương trình không ạ? Cả lớp bắt đầu cười, thầy chỉ nói "cứ đứng đó, thầy chờ được". Em không giải ra hôm ấy, nhưng từ hôm đó em không còn sợ đứng trên bảng nữa.
- Cô giáo tiểu học, học sinh lớp 5 viết. Cô ơi, hôm con bị ngã ở sân trường, cô bế con lên phòng y tế rồi ngồi với con tới khi mẹ tới. Con nhớ áo cô bị dính đất mà cô không phủi. Con cảm ơn cô.
- Thầy giáo bộ môn ít khi trò chuyện riêng. Em chưa bao giờ nói chuyện riêng với thầy, nhưng em để ý thầy luôn chép lại phần bài khó lên góc bảng và để đó tới cuối tiết cho bạn nào chép chậm. Em là một trong những bạn chép chậm ấy.
Ba đoạn trên đều có cùng một mẫu: một hình ảnh cụ thể, một câu thầy cô nói hoặc làm, và một câu cho thấy học trò còn nhớ. Học sinh nhỏ không cần thêm phần "em đã đổi khác thế nào", chỉ cần câu cảm ơn đặt ngay sau kỷ niệm là đủ ấm.
Viết tay hay đánh máy, đưa thư lúc nào
Viết tay vẫn hơn. Chữ xấu không sao, thầy cô quen đọc chữ học trò. Viết bằng bút mực hoặc bút bi một màu, không cần trang trí nhiều. Một lá thư gạch xoá một hai chỗ trông thật hơn một tờ in sạch sẽ.
Giấy thì đơn giản. Giấy viết thư trơn, hoặc một tờ giấy kẻ ngang gấp đôi. Nếu muốn gửi kèm thiệp thì ghi lên thiệp một câu ngắn, còn thư để riêng trong phong thư, ghi "Gửi cô Hạnh" ở mặt ngoài.
Đưa vào lúc thầy cô có thể đọc một mình. Đừng đưa giữa lúc cả lớp ùa lên tặng hoa, thư dễ lẫn vào đống thiệp. Đưa cuối giờ, hoặc nhờ bạn lớp trưởng để riêng trên bàn giáo viên kèm một bó hoa nhỏ của cả lớp.
Không cần chờ đúng ngày 20. Nếu ngày 20/11 rơi vào cuối tuần hoặc lớp có lễ, đưa thư trước một hai ngày cũng được. Thư đến sớm một chút vẫn là thư 20/11.
Có thể viết chung, nhưng mỗi người một đoạn. Thư của cả lớp mà chỉ một người viết thường rất chung chung. Cách tốt hơn: mỗi bạn viết hai ba câu về một kỷ niệm riêng, ghép lại thành một cuốn sổ nhỏ.
Sửa thư mẫu thành thư của mình trong mười lăm phút
Thư mẫu ở trên để xem nhịp, không để chép. Làm theo thứ tự sau, bạn sẽ giữ được khung mà toàn bộ phần ruột là chuyện của mình:
- Giữ nguyên câu mở "Em là…", nhưng thay chi tiết tự giới thiệu bằng một điều thầy cô nhận ra ngay: chỗ ngồi, biệt danh trong lớp, một thói quen của bạn mà thầy cô hay nhắc.
- Thay toàn bộ đoạn kỷ niệm. Viết như kể cho bạn thân nghe: hôm đó là buổi nào, trời ra sao, thầy cô đứng ở đâu, nói đúng câu gì. Câu nói nguyên văn, dù chỉ năm sáu chữ, làm thư sống hơn mọi lời bình.
- Viết đoạn "em đã đổi khác" bằng một việc làm, không bằng cảm xúc. Đừng viết "em thấy mình trưởng thành hơn", hãy viết "giờ em dám hỏi lại khi chưa hiểu bài".
- Đọc to lá thư một lượt. Câu nào đọc lên thấy ngượng, không giống giọng mình nói hằng ngày, thì sửa cho giản dị lại.
- Cuối cùng mới viết lời chúc, và chúc điều gắn với thầy cô ấy: cô hay đau họng thì chúc cô giữ giọng, thầy hay thức khuya chấm bài thì chúc thầy ngủ đủ giấc.
Một mẹo nhỏ: viết nháp trên điện thoại hoặc giấy nháp trước, sửa xong mới chép sạch ra giấy thư. Chép một lần là xong, đỡ phải gạch xoá quá nhiều trên bản gửi đi.
Lỗi hay gặp khi học sinh viết thư 20/11
Những lỗi dưới đây không làm thư sai, nhưng làm thư giống hàng trăm lá thư khác. Đọc lại thư của mình và dò từng dòng:
| Lỗi | Ví dụ | Sửa thành |
|---|---|---|
| Mở bằng câu nói về ngày lễ | "Nhân dịp ngày 20/11, ngày tôn vinh các thầy cô giáo…" | Mở bằng chính mình: "Em là Minh Anh, đứa hay nộp bài muộn." |
| Ẩn dụ quen thuộc | "Cô như người mẹ thứ hai, như người lái đò…" | Một việc cô đã làm: "Cô ngồi chờ tới khi mẹ em tới đón." |
| Hứa quá sức | "Em hứa sẽ đứng đầu lớp để không phụ lòng cô." | Hứa điều nhỏ làm được: "Em sẽ nộp bài đúng hạn." |
| Chép thư trên mạng | Cả lớp ba bạn nộp thư giống nhau từng câu | Giữ khung, thay toàn bộ phần kỷ niệm |
| Thiếu tên và lớp ở cuối | Ký "Học trò của cô" rồi thôi | Ghi rõ tên, lớp, năm học nếu viết cho thầy cô cũ |
Một lỗi nữa ít ai để ý: viết quá dài về bản thân. Kể mình đã cố gắng ra sao là tốt, nhưng nếu ba phần tư lá thư nói về điểm số của mình thì thầy cô sẽ thấy đó là bản báo cáo. Giữ tỉ lệ: phần lớn nói về khoảnh khắc với thầy cô, một đoạn ngắn nói về mình.
Câu hỏi thường gặp
Thư cảm ơn thầy cô ngày 20/11 nên dài bao nhiêu chữ?
Khoảng 250 tới 450 chữ, tức là vừa một mặt giấy học sinh. Ngắn hơn thì gần như thành lời chúc ghi thiệp, dài hơn thì thầy cô khó đọc hết giữa ngày bận rộn. Học sinh tiểu học viết năm bảy câu là đủ.
Có nên viết thư cho thầy cô bộ môn không, hay chỉ cô chủ nhiệm?
Nên, và thường thầy cô bộ môn ít nhận thư hơn nên càng quý. Nếu có một thầy cô bộ môn làm bạn thay đổi cách học một môn, lá thư gửi người đó thường là lá thư được giữ lâu nhất.
Viết thư cho thầy cô nên xưng em hay con?
Học sinh từ cấp hai trở lên thường xưng em. Học sinh tiểu học, hoặc khi thầy cô đã lớn tuổi và rất gần gũi, có thể xưng con. Quan trọng là xưng giống như lúc bạn vẫn nói chuyện với thầy cô hằng ngày, đừng đổi cách xưng chỉ trong thư.
Có thể gửi thư qua tin nhắn thay vì viết tay không?
Được, nếu bạn không gặp được thầy cô vào dịp này. Nhưng nếu đang học trực tiếp thì thư tay vẫn có sức nặng hơn hẳn, vì thầy cô có thể giữ lại. Nội dung tin nhắn nên rút gọn khoảng một nửa so với thư tay.
Thư 20/11 có cần kèm quà không?
Không cần. Lá thư tự nó đã là món quà. Nếu muốn, bạn có thể kẹp kèm một bông hoa ép, một tấm ảnh lớp, hoặc góp cùng cả lớp một bó hoa nhỏ. Thầy cô nhớ thư lâu hơn nhớ quà.
Chữ viết xấu có nên nhờ người khác chép lại không?
Không nên. Thầy cô đã quen với chữ của bạn qua bài kiểm tra, nhìn nét chữ là biết ai viết. Viết chậm, cách dòng rõ ràng, chữ có xấu một chút cũng không làm thư kém đi.