Đến thăm thầy cô ngày mùng Ba, bạn cần chuẩn bị ba lời: một câu chào ở cửa, một lời chúc khi ngồi xuống uống trà, và một câu cảm ơn lúc xin phép về. Cả ba đều ngắn, nhưng nên có ít nhất một chi tiết riêng của thầy cô hoặc của chính bạn, để lời chúc không giống tấm thiệp in sẵn.
Dưới đây là mẫu theo từng vai: học sinh đang học, học trò cũ về quê ăn Tết, phụ huynh dẫn con đến, và tin nhắn cho trường hợp không đến được. Cuối bài có bảng những điều nên và không nên, vì buổi thăm Tết thầy cô thường hỏng ở chỗ ngồi quá lâu hoặc nói chuyện lạc đề hơn là ở lời chúc.
Mùng Ba Tết thầy: tục cũ, cách làm bây giờ
Câu dân gian "mùng Một Tết cha, mùng Hai Tết mẹ, mùng Ba Tết thầy" cho thấy người Việt xếp thầy ngay sau cha mẹ trong những ngày đầu năm. Ngày nay không ai bắt buộc phải đúng mùng Ba, nhưng nhiều lớp vẫn giữ ngày này để đi cùng nhau, và thầy cô cũng quen chờ học trò vào hôm đó.
Điều quan trọng hơn ngày là cách đến. Bạn nên nhắn hỏi trước một hai hôm, vì thầy cô cũng có họ hàng, có khi về quê hoặc đi thăm người khác. Một tin như "Dạ thưa cô, mùng Ba khoảng chín giờ sáng tụi em xin phép qua nhà chúc Tết cô được không ạ?" giúp cô sắp xếp, khỏi bị động khi cả nhóm kéo đến lúc đang dọn cơm.
Đi nhóm thì nên chọn một người nói chính, những bạn khác chêm vào một hai câu. Ở lại chừng hai mươi đến ba mươi phút là vừa, trừ khi thầy cô giữ lại. Quà mang theo chỉ cần nhỏ: một hộp mứt, cành hoa, hay tấm thiệp cả lớp cùng ký. Thứ thầy cô nhớ lâu là lời nói và việc các bạn còn nhớ đến nhà mình.
Câu mở lời ở cửa và lúc vừa ngồi xuống
Phút đầu tiên hay lúng túng nhất. Chuẩn bị sẵn một câu theo đúng vai của bạn sẽ đỡ hơn nhiều:
- Học sinh đang học: "Chúng em chào cô ạ. Năm mới tụi em qua chúc Tết cô, chúc cả nhà cô mạnh khoẻ, vui vẻ ạ."
- Học trò cũ lâu năm mới về: "Thầy ơi, em là Minh, lớp thầy chủ nhiệm khoá năm ấy, hồi đó ngồi bàn cuối gần cửa sổ đó thầy. Năm nay em mới về quê ăn Tết được, em ghé chúc Tết thầy cô." Tự giới thiệu kèm một chi tiết nhỏ giúp thầy nhớ ra mà không phải ngượng.
- Phụ huynh dẫn con đến: "Dạ chào cô, năm mới hai mẹ con qua chúc Tết cô. Cả năm qua bé nhà em được cô chăm, về nhà cứ kể chuyện cô suốt."
- Khi gặp người nhà thầy cô ra mở cửa: "Dạ cháu chào bác, tụi cháu là học trò của cô, hôm nay qua chúc Tết cô và cả nhà ạ." Đừng quên chúc luôn người nhà, nhất là ông bà nếu có ở đó.
Câu mở lời không cần hay, chỉ cần rõ mình là ai và đến để làm gì. Lời chúc dài để dành cho lúc mọi người đã ngồi xuống, có chén trà trên tay.
Lời chúc Tết thầy cô theo từng giọng
Khi đã ngồi xuống, người nói chính đứng lên hoặc ngồi thẳng, nói thay cả nhóm. Chọn một trong các giọng dưới rồi sửa cho hợp:
- Trang trọng, cho học sinh cấp ba hoặc sinh viên: "Nhân dịp đầu xuân, chúng em xin chúc thầy cô và gia đình một năm mới bình an, mạnh khoẻ. Năm qua thầy đã kèm tụi em từng buổi ôn thi, có hôm tan muộn mà thầy vẫn ngồi chữa bài. Chúng em chúc thầy năm nay bớt vất vả, có nhiều lứa học trò ngoan."
- Thân mật, cho nhóm học trò cũ: "Cô ơi, mười năm rồi mà mỗi Tết tụi em vẫn thấy phải qua nhà cô mới thấy là Tết. Tụi em chúc cô khoẻ, chúc chú với hai em luôn vui, và năm sau cô vẫn mở cửa đón đám học trò ồn ào này nha cô."
- Ngắn gọn, khi nhà thầy cô đông khách: "Chúng em chúc thầy cô năm mới an khang, nhiều sức khoẻ. Cảm ơn thầy cô đã dạy dỗ tụi em ạ."
- Của trẻ nhỏ, bố mẹ tập cho con nói: "Con chúc cô năm mới vui vẻ, khoẻ mạnh. Con thương cô nhiều." Câu này nên để con tự nói theo cách của con, sai một chữ cũng không sao.
Đừng nhồi tất cả lời chúc quen thuộc như an khang, thịnh vượng, vạn sự như ý vào một câu. Một hai lời chúc kèm một câu nhắc chuyện cũ nghe thật hơn nhiều.
Học trò cũ về thăm: nên kể gì cho thầy cô vui
Với thầy cô đã dạy mình nhiều năm trước, lời chúc chỉ là cái cớ. Điều thầy cô muốn nghe là các bạn giờ ra sao: đi làm ở đâu, có gia đình chưa, có còn giữ thói quen nào từ hồi đi học. Hãy kể ngắn gọn về mình, rồi hỏi lại thầy cô: sức khoẻ, con cháu, năm nay dạy lớp mấy.
Một câu nối kỷ niệm với hiện tại thường làm thầy cô vui nhất. Ví dụ: "Hồi đó cô bắt em viết lại bài văn ba lần, em giận cô lắm. Giờ đi làm, ngày nào em cũng viết báo cáo, mới thấy nhờ mấy lần viết lại đó mà em không sợ viết." Câu này vừa là lời cảm ơn, vừa là một chuyện vui để cả nhà cùng cười.
Nên tránh khoe thu nhập, so sánh bạn này giàu bạn kia nghèo, hay hỏi chuyện lương của thầy cô. Cũng đừng biến buổi thăm thành buổi họp lớp nói chuyện riêng với nhau mà để thầy cô ngồi nghe. Nếu có bạn không đến được, chuyển lời giúp: "Bạn Lan ở xa không về được, nhờ tụi em gửi lời chúc Tết thầy."
Với thầy cô đã nghỉ hưu, chuyện cũ càng quý. Thầy cô về hưu ít khi còn được ai gọi là "thầy" mỗi ngày, nên một nhóm học trò đến nhà ngày mùng Ba là niềm vui cả năm. Hãy hỏi thầy cô về những lứa học trò khác, về hồi mới vào nghề; nhiều thầy cô rất thích kể, và bạn sẽ nghe được những chuyện về trường cũ mà hồi đi học không ai biết.
Cách sửa mẫu thành lời của riêng bạn
Mẫu ở trên chỉ là khung. Trước hôm đi, bạn dành mười phút làm theo các bước này:
- Ghi ra một kỷ niệm cụ thể với thầy cô: một lần được khen, một lần bị nhắc, một buổi học thêm, một câu thầy hay nói. Chỉ cần một, càng nhỏ càng tốt.
- Viết kỷ niệm đó thành một câu bắt đầu bằng "Hồi đó…" hoặc "Em vẫn nhớ…", không dùng tính từ lớn như "tận tuỵ", "hy sinh thầm lặng".
- Nối câu đó với hiện tại bằng một câu "Giờ thì…": bạn đang làm gì mà nhờ điều thầy cô dạy.
- Thêm một lời chúc gắn với cuộc sống thật của thầy cô năm nay: sắp nghỉ hưu, mới có cháu nội, đang dạy lớp cuối cấp.
- Đọc to một lần. Câu nào đọc vấp hay nghe như văn mẫu thì bỏ hoặc nói lại theo cách bạn vẫn nói hằng ngày.
Kết quả có khi chỉ bốn câu, nhưng đó là bốn câu thầy cô chưa nghe ai nói. Ví dụ: "Em vẫn nhớ hồi đó cô hay nói đọc đề hai lần rồi hãy viết. Giờ em làm kế toán, ngày nào cũng đọc số hai lần. Năm nay nghe nói cô sắp lên chức bà nội, tụi em chúc cô khoẻ để bế cháu."
Không đến được: tin nhắn và cuộc gọi chúc Tết thầy cô
Ở xa, đi làm ca Tết hay thầy cô đã chuyển nơi khác, một tin nhắn chu đáo vẫn quý. Gửi trong buổi sáng mùng Ba, tránh lúc nửa đêm giao thừa khi điện thoại ai cũng ngập tin:
- "Em chào cô, em là Hà, học trò lớp cô chủ nhiệm mấy năm trước. Năm nay em làm việc xa nên không về thăm cô được. Em chúc cô và gia đình năm mới bình an, cô giữ sức khoẻ để còn đứng lớp với lũ nhỏ. Em vẫn nhớ món chè cô nấu cho cả lớp hôm liên hoan cuối năm."
- "Thầy ơi, Tết này em ở lại trực nên không qua chúc Tết thầy được. Em chúc thầy cô năm mới mạnh khoẻ. Hè này về em xin phép ghé nhà thầy."
- "Cô ơi, con là mẹ của bé Na lớp Lá năm ngoái. Năm nay bé lên lớp một rồi, vẫn hay nhắc cô dạy bé gấp con hạc giấy. Hai mẹ con chúc cô năm mới khoẻ, vui, và có thêm nhiều bạn nhỏ ngoan." (phụ huynh nhắn cô giáo cũ của con)
- Gọi điện thì hỏi trước qua tin nhắn: "Tối nay cô có rảnh năm phút cho em gọi chúc Tết cô không ạ?" Gọi video với thầy cô lớn tuổi nên để người nhà cầm máy giúp.
Tin nhắn nên ký tên rõ và nhắc khoá học hoặc một chi tiết, vì danh bạ của thầy cô có hàng trăm học trò. Đừng gửi ảnh chúc Tết tải trên mạng thay cho lời của mình.
Nên và không nên khi đến chúc Tết thầy cô
Phần lớn sự lúng túng trong buổi thăm Tết đến từ những chi tiết nhỏ ngoài lời chúc. Bảng này gom lại những điều hay gặp:
| Nên | Không nên |
|---|---|
| Nhắn hẹn trước một hai hôm, nói rõ giờ và số người | Kéo cả nhóm mười mấy người đến bất ngờ |
| Chúc cả người nhà, hỏi han ông bà nếu có ở đó | Chỉ chào thầy cô rồi quay sang nói chuyện riêng |
| Ở lại hai mươi đến ba mươi phút, xin phép về khi nhà có khách mới | Ngồi đến giờ cơm khiến thầy cô phải giữ lại ăn |
| Mang quà nhỏ: mứt, hoa, thiệp cả lớp ký | Đưa phong bì hay quà đắt tiền làm thầy cô khó xử |
| Kể một kỷ niệm cụ thể, hỏi thăm việc của thầy cô | Khoe thu nhập, hỏi lương, kể chuyện đồng nghiệp cũ của thầy |
| Cảm ơn khi ra về: "Tụi em cảm ơn cô đã cho tụi em qua chơi" | Ra về vội, quên chào người nhà |
Nếu thầy cô đang có tang trong nhà hoặc đang ốm, nên hỏi trước có tiện đến không. Lúc đó lời chúc nên giản dị, chúc sức khoẻ và bình an, bỏ những câu chúc phát tài hay vui vẻ rộn ràng.
Câu hỏi thường gặp
Không đúng mùng Ba có đi chúc Tết thầy cô được không?
Được. Mùng Ba là cái mốc theo tục cũ, còn bây giờ học trò đến từ mùng Hai đến hết rằm tháng Giêng đều bình thường. Quan trọng là nhắn hẹn trước để thầy cô sắp xếp, tránh đến đúng lúc nhà đang có việc.
Đi chúc Tết thầy cô có cần mang quà không?
Không bắt buộc. Nếu muốn, chọn quà nhỏ như hộp mứt, cành hoa, tấm thiệp cả lớp cùng ký. Không nên đưa phong bì hay quà đắt tiền, vì điều đó làm thầy cô khó xử và làm buổi thăm mất đi sự hồn nhiên.
Học trò cũ lâu năm thầy cô không nhớ thì giới thiệu thế nào?
Nói tên, khoá học, lớp chủ nhiệm và thêm một chi tiết dễ nhớ như chỗ ngồi, việc từng làm lớp trưởng hay lần được thầy khen. Nói nhẹ nhàng để thầy cô không ngại vì không nhận ra ngay.
Đi nhóm thì ai nên là người nói lời chúc?
Nên chọn trước một bạn nói chính, thường là lớp trưởng hoặc bạn gần thầy cô nhất. Các bạn khác mỗi người chêm một câu ngắn về kỷ niệm riêng, như vậy buổi thăm vừa có lời chúc trang trọng vừa có không khí thân tình.
Tin nhắn chúc Tết thầy cô nên gửi lúc nào?
Buổi sáng hoặc đầu giờ chiều các ngày Tết là hợp. Tránh lúc giao thừa vì điện thoại quá nhiều tin, và tránh gửi khuya. Tin nhắn nên ký tên, nhắc khoá học để thầy cô biết ai đang chúc.
Thầy cô đang có tang thì có nên đến chúc Tết không?
Nên hỏi người nhà hoặc nhắn hỏi thầy cô trước. Nếu đến, giữ lời chúc giản dị: chúc sức khoẻ, bình an, hỏi thăm gia đình. Bỏ những câu chúc rộn ràng, và ở lại ngắn hơn thường lệ.