Người đã cho bạn cơ hội cần nghe lời cảm ơn ba lần: khi bạn nhận việc, khi bạn qua thử việc, và khi bạn làm được điều gì đó từ cơ hội ấy. Lần đầu là phép lịch sự. Hai lần sau mới là lời cảm ơn thật, vì nó cho người kia biết lòng tin của họ đặt đúng chỗ.
Bài này dành cho người được nhận vào làm khi còn thiếu kinh nghiệm, trái ngành, đi làm lại sau thời gian nghỉ, hay được người quen giới thiệu việc. Có mẫu cho từng giai đoạn, mẫu gửi người giới thiệu và người tuyển, cách cảm ơn khi cơ hội không thành, và những câu nghe như hứa suông.
Cơ hội là một món nợ đặc biệt
Người giới thiệu bạn đã đặt uy tín của họ vào bạn. Người tuyển bạn khi hồ sơ còn mỏng đã chịu một rủi ro mà cấp trên của họ có thể hỏi lại. Cả hai đều không nhận được gì cụ thể từ việc đó, ngoài hy vọng mình đã nhìn đúng người.
Vì vậy lời cảm ơn họ cần nhất không phải lời hứa, mà là tin tức. Họ muốn biết bạn làm được không, có trụ lại không, có lớn lên không. Một người giới thiệu việc thường ngại hỏi thẳng, sợ bạn nghĩ họ kể công. Bạn chủ động báo, họ mới yên lòng.
Cũng có những cơ hội nhỏ mà ảnh hưởng lớn: một người cho bạn làm cộng tác viên dù chưa có sản phẩm nào, một người trưởng nhóm chọn bạn đi dự án đầu tiên, một người chủ nhận bạn làm ca tối khi bạn đang cần tiền đi học. Họ thường không nhớ đó là cơ hội. Bạn nhớ, thì nói cho họ biết.
Ba lần cảm ơn, mỗi lần một ý
Đây là khung chính của bài. Mỗi giai đoạn có điều riêng cần nói; gộp cả vào lần đầu thì hai lần sau không còn gì để kể.
| Lúc nào | Nói gì | Câu mẫu |
|---|---|---|
| Ngay khi nhận việc | Báo tin, cảm ơn đã tin và đã giới thiệu, chưa hứa nhiều | Chị ơi, em vừa nhận được thư mời đi làm. Em biết chị đã nói tốt cho em với anh trưởng phòng. Em cảm ơn chị, em sẽ báo chị khi em đi làm được một thời gian. |
| Sau thử việc | Kể một việc cụ thể đã làm được, một điều đang học | Anh ơi, em qua thử việc rồi. Tháng vừa rồi em tự lo được trọn một đợt giao hàng cho khách, còn phần báo giá em đang học thêm. Em cảm ơn anh đã cho em vào nhóm. |
| Sau một năm hoặc khi có thành quả | Nhìn lại, cho người kia thấy cơ hội đã thành gì | Cô ơi, tròn một năm em đi làm. Em vừa được giao kèm một bạn mới. Em nhớ hồi em được cô giới thiệu, em cũng chẳng biết gì. Em cảm ơn cô. |
Ba lần này không cần cầu kỳ, một tin nhắn mỗi lần là đủ. Điều quan trọng là có lần thứ hai và thứ ba. Phần lớn mọi người chỉ làm lần đầu.
Nếu bạn nghỉ việc trước thời hạn hoặc không qua thử việc, vẫn nên báo người giới thiệu. Đừng để họ nghe từ phía công ty. Xem cách nói ở mục cơ hội không thành.
Mẫu gửi người giới thiệu việc
Người giới thiệu có thể là thầy cô cũ, người quen của gia đình, bạn học, đồng nghiệp cũ. Giọng tuỳ độ thân, nhưng luôn có hai phần: cảm ơn vì đã giới thiệu, và cho họ biết bạn sẽ giữ uy tín cho họ.
- Gửi thầy cô cũ giới thiệu việc: Thưa cô, em đã được nhận vào làm ở chỗ cô giới thiệu. Anh phụ trách nói nhận em một phần vì tin lời cô. Em hiểu cô đã cho em mượn chữ tín của cô, em sẽ giữ cẩn thận. Em cảm ơn cô.
- Gửi người quen của gia đình: Chú ơi, con là Hoàng, con của ba Tùng. Tuần sau con bắt đầu đi làm ở xưởng chú giới thiệu. Ba con dặn con phải gọi cảm ơn chú trước. Con hứa làm cho đàng hoàng để chú không phải ngại với người ta.
- Gửi bạn cùng lớp giới thiệu vào công ty mình: Cảm ơn cậu nha. Không có cậu chuyển hồ sơ thì tớ vẫn còn đang rải đơn khắp nơi. Cuối tuần tớ mời cậu ăn, và tớ sẽ không để cậu mang tiếng đâu.
- Gửi đồng nghiệp cũ giới thiệu sang chỗ mới: Anh ơi, em nhận việc rồi. Em biết anh không bắt buộc phải nói giúp em, mà anh vẫn gọi điện cho bên đó. Em cảm ơn anh, có việc gì bên này em giúp được thì anh cứ nói.
Mẫu thứ ba là giọng bạn bè cùng lứa, chỉ dùng khi hai bên vẫn nói chuyện với nhau như vậy. Với mọi người khác, giữ giọng lễ phép như các mẫu còn lại.
Mẫu gửi người tuyển dụng đã chọn mình
Người tuyển bạn, dù là trưởng phòng, chủ cơ sở hay người phỏng vấn, thường không nghe được lời cảm ơn vì giữa hai bên đã thành quan hệ cấp trên cấp dưới. Nhưng một lời cảm ơn đúng lúc vẫn khác hẳn. Mẫu theo từng hoàn cảnh:
- Bạn còn thiếu kinh nghiệm: Anh ơi, hôm phỏng vấn em biết hồ sơ em mỏng nhất trong số người được gọi. Em không biết vì sao anh chọn em, nhưng em cảm ơn anh. Ba tháng qua em cố gắng để anh không phải giải thích với ai về quyết định đó.
- Bạn chuyển ngành: Chị ơi, em học kế toán mà xin làm thiết kế, chỗ khác đều từ chối từ vòng hồ sơ. Chị là người duy nhất hỏi em xem các bài tự làm. Em cảm ơn chị vì đã nhìn vào việc em làm chứ không chỉ tấm bằng.
- Bạn đi làm lại sau thời gian nghỉ chăm con: Cảm ơn chị đã không hỏi em về khoảng trống hai năm trong hồ sơ như một điểm trừ. Được đi làm lại, em thấy mình là mình hơn. Em cảm ơn chị đã cho em cơ hội đó.
- Bạn lớn tuổi đổi nghề: Anh ơi, ở tuổi bốn mươi lăm mà bắt đầu học nghề mới, em đã nghĩ không ai nhận. Anh nhận em, còn cho em kèm cặp như người trẻ. Em cảm ơn anh.
Thời điểm hợp nhất để nói những câu này là sau khi qua thử việc, khi bạn đã có kết quả để kể. Nói ngay ngày đầu dễ nghe như lấy lòng.
Khi cơ hội không thành
Có khi người giới thiệu đã nói giúp mà bạn không được nhận. Có khi bạn được nhận nhưng chỉ làm vài tháng rồi phải nghỉ. Những lúc đó, nhiều người im lặng vì ngại, và chính sự im lặng ấy mới làm người giới thiệu buồn.
Khi không được nhận: Chị ơi, bên đó báo em chưa phù hợp. Em vẫn muốn cảm ơn chị vì đã giới thiệu, nhờ buổi phỏng vấn đó em biết mình còn thiếu phần tiếng Anh chuyên ngành. Em đang học thêm, lần sau có dịp em mong chị vẫn tin em.
Khi phải nghỉ sớm: Anh ơi, em báo anh trước khi anh nghe từ phía công ty: cuối tháng này em nghỉ vì nhà có việc phải về quê. Em đã làm hết phần bàn giao. Em xin lỗi vì không làm được lâu như anh mong, và em cảm ơn anh đã giới thiệu em vào đó.
Hai điều cần có trong mọi lời cảm ơn khi cơ hội không thành: báo tin trước khi người kia nghe từ chỗ khác, và cho họ thấy bạn không bỏ dở trách nhiệm. Làm được hai điều ấy, uy tín của người giới thiệu vẫn còn nguyên.
Cách sửa mẫu thành lời của bạn
Mọi mẫu ở trên chỉ chạm được người nhận khi bạn thay vào đó chuyện của chính mình. Năm bước sau giúp bạn làm việc ấy trong vài phút.
- Ghi ra lúc bạn biết tin được nhận hoặc được giới thiệu: bạn đang ở đâu, đang lo chuyện gì. Chi tiết ấy cho người kia thấy cơ hội đến đúng lúc nào trong đời bạn.
- Nhớ lại người đó đã làm gì cụ thể: gọi một cuộc điện thoại, chuyển hồ sơ, hỏi thêm một câu trong buổi phỏng vấn, nói tốt với cấp trên. Đặt việc ấy vào câu cảm ơn.
- Viết một điều bạn đã làm được, hoặc đang học, kể từ khi nhận cơ hội. Với lần cảm ơn đầu, đó có thể chỉ là “em đã đi làm được một tuần, đã quen việc”.
- Thêm một câu cho người kia yên lòng về uy tín của họ, bằng việc cụ thể chứ không bằng lời thề.
- Đọc lại và xoá mọi câu mà người kia không thể trả lời. Lời cảm ơn hay là lời người nhận đọc xong muốn nhắn lại “chị mừng cho em”.
Nếu bạn đã quá lâu không liên lạc và ngại mở lời, cứ bắt đầu bằng câu thật: “Lâu quá em không nhắn chị, em có tin này muốn kể.” Người từng cho bạn cơ hội hiếm khi trách sự chậm trễ; họ chỉ tiếc nếu không bao giờ nghe tin.
Câu nghe như hứa suông và cách sửa
“Em sẽ không bao giờ phụ lòng anh.” Câu này hứa điều không ai kiểm được. Thay bằng một việc cụ thể bạn sẽ làm: “Em sẽ học xong phần quy trình trong tháng đầu để không phải hỏi lại.”
“Ơn này em ghi nhớ suốt đời.” Nghe nặng nề, người nhận khó đáp. Thay bằng: “Em sẽ nhớ chị là người đầu tiên tin em.” Vẫn trân trọng mà không đặt gánh lên vai ai.
“Em sẽ cố gắng hết sức.” Ai cũng nói câu này nên nó không còn nghĩa. Nói thay bằng một mốc nhỏ có thể báo lại: “Hết tháng thứ ba em sẽ tự làm được báo cáo tuần, lúc đó em báo anh.” Mốc ấy cũng cho bạn cớ để nhắn lần cảm ơn thứ hai.
“Có gì anh cần em cứ nói, em làm hết.” Hứa quá rộng, dễ thành sáo. Hẹp lại: “Bên này có việc gì liên quan tới phần em làm, anh cứ nhắn em.”
“Không có cô thì em chẳng là gì.” Hạ mình quá mức làm người nghe ngượng, và cũng không thật. Thay bằng: “Cô cho em cái cửa, em sẽ tự đi tiếp cho đàng hoàng.”
Câu hỏi thường gặp
Có nên tặng quà người giới thiệu việc làm không?
Không bắt buộc. Một bữa ăn hay món quà nhỏ sau khi qua thử việc là vừa. Quà lớn dễ biến việc giới thiệu thành giao dịch, làm người giúp bạn không thoải mái.
Người tuyển mình nay đã nghỉ công ty thì có nên nhắn cảm ơn không?
Nên. Lúc đó lời cảm ơn càng thật vì họ không còn là cấp trên của bạn và bạn không cần gì ở họ. Kể cho họ biết bạn đang làm gì nhờ cơ hội ngày ấy.
Không được nhận thì có cần cảm ơn người giới thiệu không?
Rất cần, và nên báo sớm. Cảm ơn vì họ đã giới thiệu, nói bạn học được gì từ lần đó, để họ biết công giới thiệu không bị bỏ phí.
Cảm ơn người phỏng vấn sau buổi phỏng vấn có khác cảm ơn khi được nhận không?
Có. Sau phỏng vấn chỉ là lời cảm ơn lịch sự về thời gian. Khi được nhận, đặc biệt sau thử việc, lời cảm ơn mới nói về lòng tin họ đặt vào bạn.
Người giới thiệu là bạn thân thì có cần cảm ơn chính thức không?
Không cần trang trọng, nhưng nên nói rõ ràng chứ đừng coi là chuyện đương nhiên. Một bữa ăn và một câu cảm ơn thẳng thắn giữ cho tình bạn không bị gợn.
Sau nhiều năm thành công có nên nhắc lại cơ hội ngày đầu không?
Nên, nhất là khi chính bạn đang ở vị trí có thể cho người khác cơ hội. Kể cho người cũ nghe bạn đang làm lại điều họ đã làm cho bạn.