Bài phát biểu chia tay thầy cô giáo về hưu khác nhau rất nhiều tuỳ người nói: đồng nghiệp giáo viên nói về người cùng đứng lớp nhiều năm, học sinh đang học nói về người thầy của mình hôm nay, còn học trò cũ nói về điều thầy cô để lại sau nhiều năm. Mỗi vai một giọng, một độ dài, và một loại kỷ niệm riêng.
Bài dưới đây có ba bài mẫu cho ba vai, mỗi bài từ hai đến ba phút, kèm cách chọn kỷ niệm cho đúng vai, các câu nên thay khi người về hưu là thầy cô hiệu trưởng, và những lỗi làm buổi chia tay thành buổi lễ khô cứng. Bài chỉ viết phần nói của người tri ân; lời dẫn chương trình và phần phát biểu của nhà trường không thuộc phạm vi ở đây.
Ba vai, ba cách nói
Trước khi viết, xác định bạn đang đứng ở vai nào. Lẫn vai là lỗi phổ biến nhất: học sinh lớp 8 nói như đồng nghiệp đánh giá chuyên môn, hoặc đồng nghiệp nói như học trò.
| Vai | Kỷ niệm nên kể | Giọng | Độ dài |
|---|---|---|---|
| Đồng nghiệp giáo viên | Cách thầy cô dìu giáo viên trẻ, những mùa thi cùng thức khuya, cách xử lý một học trò khó | Ngang hàng, kính trọng, có thể đùa nhẹ | 2 đến 3 phút |
| Học sinh đang học | Một tiết học, một lần được cô giúp, thói quen dễ thương của thầy trên lớp | Hồn nhiên, ngắn câu, không lên giọng | 1 đến 2 phút |
| Học trò cũ | Điều thầy cô dạy mà nhiều năm sau mới hiểu, mình đã thành người thế nào | Trầm, biết ơn, có khoảng lặng | 2 đến 3 phút |
| Phụ huynh | Cách cô nhìn ra điểm mạnh của con, một lần cô gọi điện báo tin | Lễ phép, giản dị | 1 đến 2 phút |
Nếu nhà trường mời nhiều người phát biểu, hỏi trước ai nói vai nào để không trùng chuyện. Ba người cùng kể chuyện thầy hay đến lớp sớm thì đến người thứ ba đã nhạt.
Mẫu cho đồng nghiệp giáo viên
Đồng nghiệp hiểu điều mà học trò không thấy: thầy cô đã làm nghề thế nào phía sau bục giảng. Đó là chất liệu riêng của vai này.
Thưa cô Lành, thưa các thầy cô.
Năm em về trường, em được phân dạy lớp mà ai cũng ngại. Tuần đầu em về phòng giáo viên mà muốn khóc. Cô Lành không khuyên gì nhiều. Cô chỉ đưa em quyển sổ ghi chép học sinh cô giữ từ năm trước, trong đó từng em một có vài dòng: nhà ở đâu, bố mẹ làm gì, em thích gì, em sợ gì. Em đọc hết trong một tối, và tuần sau em vào lớp khác hẳn.
Hai mươi tám năm cô đứng lớp, không biết bao nhiêu quyển sổ như thế. Tổ Văn chúng em vẫn giữ thói quen ấy, và năm nay đến lượt em đưa sổ cho bạn giáo viên mới.
Thay mặt tổ, em cảm ơn cô vì đã dạy chúng em cách nhìn từng đứa trẻ trước khi nhìn bài kiểm tra của nó. Chúc cô có thật nhiều thời gian cho mình, cho khu vườn và cho các cháu. Phòng giáo viên lúc nào cũng có sẵn ghế cho cô.
Mẫu cho học sinh đang học
Học sinh nói hay nhất khi được nói bằng giọng của tuổi mình. Thầy cô và bố mẹ soạn giúp thì nên giữ câu ngắn, từ quen, đừng viết hộ những chữ như "người lái đò thầm lặng" mà em không bao giờ dùng.
Thưa cô Hằng, thưa các thầy cô và các bạn.
Em là Minh, lớp 7A. Lớp em được học cô hai năm. Cô có một thói quen cả lớp ai cũng biết: trước khi trả bài, cô đọc to một câu hay nhất của từng bạn, kể cả bạn viết chưa tốt. Nhờ vậy mà bạn nào cũng mong được trả bài.
Có lần em bị ốm nghỉ một tuần, cô nhờ bạn cùng bàn mang vở cho em kèm một mẩu giấy cô ghi những phần cần đọc. Mẩu giấy đó em vẫn kẹp trong vở.
Lớp em sẽ nhớ cô lắm. Chúng em hứa sẽ giữ lớp gọn gàng như cô dặn. Chúng em chúc cô luôn khoẻ, và mong cô về thăm lớp khi chúng em lên lớp 9.
Với học sinh tiểu học, bài nói chỉ nên năm đến bảy câu, để em nhớ được và nói tự nhiên. Không nên bắt các em đọc thuộc một bài dài rồi thi xem ai đọc hay; mục đích là lời cảm ơn, không phải màn trình diễn.
Mẫu cho học trò cũ về dự
Học trò cũ có thứ mà không ai trong hội trường có: khoảng cách của thời gian. Bài nói nên cho thầy cô thấy những gì họ gieo đã lớn lên thế nào, mà không biến thành bản tự giới thiệu thành tích của người nói.
Thưa thầy Khang, thưa các thầy cô.
Em là học trò khoá cách đây gần hai mươi năm. Hồi ấy em học Toán rất kém, và thầy là người duy nhất không bao giờ gọi em là đứa chậm. Thầy chỉ bảo: em làm chậm thì làm chắc, chậm mà chắc vẫn về đích. Em không trở thành người giỏi Toán, nhưng câu ấy em mang theo vào mọi việc sau này.
Hôm nay ngồi dưới kia có mấy bạn cùng khoá, có bạn làm kỹ sư, có bạn mở xưởng mộc, có bạn đi dạy lại chính ngôi trường này. Mỗi người đi một đường, nhưng ai cũng nhắc tới thầy theo cùng một cách: thầy kiên nhẫn với từng đứa.
Thay mặt các bạn cùng khoá, em cảm ơn thầy. Chúc thầy mạnh khoẻ, và mong lần họp lớp tới thầy vẫn ngồi đầu bàn như mọi năm.
Khi người về hưu là thầy cô hiệu trưởng
Hiệu trưởng về hưu thì bài nói dễ trượt sang tổng kết thành tích của cả trường. Giữ phần ấy cho văn bản của nhà trường; phần của bạn vẫn là tình người. Vài câu có thể thay vào mẫu ở trên:
- Thầy là hiệu trưởng nhưng chưa bao giờ ngồi phòng riêng vào giờ ra chơi. Học sinh nào trong trường cũng từng được thầy hỏi tên ở sân trường.
- Những năm trường thiếu phòng học, cô là người đi gõ cửa từng nhà phụ huynh xin ý kiến, không ra lệnh cho ai.
- Thầy dạy chúng em làm quản lý mà không quên mình vẫn là giáo viên: tuần nào thầy cũng dự một tiết, ngồi cuối lớp, ghi chép như một người học.
- Cô giữ cổng trường mở đến tối cho những em ở xa chờ bố mẹ đón, và nhiều hôm chính cô là người ở lại cuối cùng.
Một câu đúng người như thế giá trị hơn mười câu "dưới sự lãnh đạo sáng suốt của thầy". Lời tri ân dành cho hiệu trưởng cũng cần cùng mức giản dị như cho một giáo viên đứng lớp; chức vụ không làm lời cảm ơn cần to hơn.
Mẫu ngắn cho đại diện phụ huynh
Phụ huynh ít khi được mời phát biểu chính, nhưng hay được mời nói vài lời trong buổi gặp mặt của lớp hoặc trong buổi liên hoan nhỏ. Lời phụ huynh mạnh ở chỗ kể được điều xảy ra ở nhà mà thầy cô không thấy.
- Thưa cô Diệu. Con nhà em hồi lớp 1 không chịu nói chuyện với ai. Cô là người đầu tiên phát hiện con thích vẽ, và cho con vẽ lên bảng mỗi sáng thứ Sáu. Từ đó về nhà con kể chuyện lớp không ngớt. Thay mặt phụ huynh lớp 2B, chúng em cảm ơn cô đã nhìn thấy từng đứa trẻ. Chúc cô khoẻ và có thời gian cho mình.
- Thưa thầy. Ba năm thầy chủ nhiệm, phụ huynh chúng em chưa bao giờ phải lo không biết con ở trường ra sao, vì thầy luôn báo sớm, báo thật và báo nhẹ nhàng. Chúng em cảm ơn thầy, chúc thầy và gia đình mạnh khoẻ.
Phụ huynh nên tránh nhắc đến quà cáp, tiền quỹ lớp hay những chuyện đã đóng góp cho trường. Lời cảm ơn của phụ huynh giá trị nhất khi nó chỉ là lời của một người cha, người mẹ biết ơn người đã dạy con mình.
Tìm kỷ niệm khi bạn không nhớ ra gì
Nhiều người được cử phát biểu nhưng không thân thầy cô đến mức có sẵn chuyện để kể. Vài cách để có chất liệu thật trong một hai ngày:
- Hỏi ba người từng học hoặc làm cùng thầy cô lâu nhất: "Nhắc tới thầy, anh nhớ hình ảnh nào trước tiên?". Ghi lại nguyên văn câu trả lời.
- Hỏi về đồ vật và thói quen: thầy hay cầm gì lên lớp, cô có câu cửa miệng nào, thầy cô ngồi ở đâu trong phòng giáo viên.
- Chọn chi tiết nào được hơn một người nhắc. Đó là chi tiết cả trường cùng nhận ra, kể lên ai cũng gật đầu.
- Viết chi tiết ấy thành một cảnh ngắn: lúc nào, ở đâu, thầy cô làm gì, mọi người phản ứng ra sao.
- Nối cảnh đó với điều nó để lại: một thói quen của tổ, một cách học của lớp, một em học sinh đã khác đi.
Khi nói, nói rõ là chuyện mình được nghe kể: "Các anh chị trong tổ kể rằng…". Thành thật về nguồn chuyện không làm bài nói yếu đi, ngược lại còn cho thấy cả tập thể cùng nhớ thầy cô.
Lỗi hay gặp trong lễ chia tay thầy cô về hưu
Dùng ẩn dụ nghề giáo đã quá quen. Người lái đò, ngọn nến, con tằm nhả tơ: thầy cô đã nghe những hình ảnh này ba mươi năm trong mỗi dịp 20/11. Thay bằng một việc thật thầy cô đã làm.
Bắt học sinh nhỏ đọc bài người lớn viết. Bé lớp 3 đọc câu "cô đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp trồng người" nghe vừa ngộ vừa thương. Để các em nói câu của mình, dù vụng.
Thi đua tiết mục, chấm điểm lớp nào tặng hay. Buổi chia tay thầy cô không cần giải thưởng. Lớp nào cũng có một lời tri ân như nhau.
Kể quá kỹ chuyện thầy cô ốm, gia cảnh khó. Có thể nhắc rằng thầy cô đã vượt qua những năm khó, nhưng kể chi tiết trước hội trường làm người nghe ngại thay.
Nói như thầy cô sắp rời xa mãi. Câu như "từ nay chúng em không còn được gặp cô" làm cả hội trường buồn không cần thiết. Thầy cô về hưu vẫn ở gần, vẫn có thể về dự lễ khai giảng, vẫn gặp học trò ngoài chợ.
Quên nhắc gia đình thầy cô. Nếu chồng, vợ hoặc con của thầy cô có mặt, một câu cảm ơn gia đình đã chia sẻ thầy cô với trường suốt chừng ấy năm làm buổi lễ trọn vẹn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh phát biểu chia tay cô giáo về hưu nên nói bao lâu?
Học sinh tiểu học khoảng một phút, năm đến bảy câu. Học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông nói khoảng hai phút. Ngắn để các em nói bằng giọng tự nhiên, không phải đọc thuộc.
Ai nên được chọn làm đại diện học sinh phát biểu?
Không cần là học sinh giỏi nhất. Nên chọn em có một kỷ niệm thật với thầy cô và sẵn lòng nói. Đôi khi em từng được thầy cô giúp đỡ nhiều nhất lại nói cảm động nhất.
Phát biểu chia tay thầy hiệu trưởng về hưu có cần nhắc thành tích của trường không?
Nhắc một câu là đủ, phần thành tích đã có trong báo cáo của nhà trường. Người đại diện giáo viên hay học sinh nên dành thời gian cho một kỷ niệm riêng về con người thầy.
Có nên dùng thơ trong bài phát biểu chia tay thầy cô về hưu không?
Không nên chép thơ của người khác vào bài. Nếu muốn có chất thơ, hãy tả một hình ảnh thật, như dáng thầy đứng ở cổng trường mỗi sáng. Hình ảnh ấy chạm người nghe hơn mấy câu thơ quen.
Học trò cũ về dự lễ chia tay có nên tự giới thiệu nghề nghiệp của mình?
Chỉ nói ngắn để thầy cô nhớ ra mình là ai, ví dụ khoá học và lớp. Tránh kể thành tích bản thân, vì buổi lễ dành cho thầy cô, và nhắc nghề nghiệp nhiều dễ nghe như khoe.