Lời chia tay người lớn tuổi nghỉ việc ở cửa hàng hay công ty nhỏ cần làm điều mà một cơ quan lớn làm bằng nghi lễ: công nhận rằng những năm họ ở đây đã giữ cho nơi này đứng vững. Không có hội trường, không có kỷ niệm chương, nên lời nói của chủ và của người cùng làm phải gánh hết phần trọng thị ấy.
Ở cửa hàng nhỏ, tiệm ăn gia đình, công ty vài chục người, người lớn tuổi nghỉ làm thường không theo một mốc về hưu nào cả: họ nghỉ vì sức khoẻ, vì về quê, vì con cái đón về. Bài này có mẫu lời của chủ cửa hàng, của đồng nghiệp trẻ, cách báo với khách quen, thư cảm ơn của chủ doanh nghiệp, và cách giữ mối quan hệ sau khi người ấy nghỉ.
Vì sao lời chia tay ở nơi nhỏ lại quan trọng hơn
Ở một cơ quan lớn, người về hưu có buổi lễ, có quyết định, có hoa của công đoàn. Ở một tiệm bánh hay một xưởng may mười người, ngày cuối cùng của cô bán hàng làm mười hai năm có khi trôi qua như mọi ngày: cô dọn quầy, cởi tạp dề, chào mọi người rồi về. Không ai cố ý lơ là; chỉ là không có ai lo phần nghi thức.
Trong khi đó, người làm lâu năm ở nơi nhỏ thường gánh nhiều hơn mô tả công việc. Cô bán hàng nhớ tên khách quen, biết ai ăn ít đường. Chú giao hàng biết từng con hẻm. Bác kế toán giữ sổ từ thời công ty chỉ có ba người. Họ là trí nhớ sống của cửa hàng.
Vì vậy, người chủ hoặc người quản lý nên chủ động làm một điều gì đó, dù nhỏ: đóng cửa sớm nửa tiếng, cả tiệm ăn với nhau một bữa, nói một lời cảm ơn có chuẩn bị. Đó không chỉ là phép lịch sự. Những người làm còn lại nhìn vào cách nơi này tiễn một người đã gắn bó lâu, để biết mình được đối xử thế nào khi đến lượt mình.
Mẫu lời của chủ cửa hàng, chủ công ty
Chủ nói, nên giọng có thêm phần biết ơn của người được giúp gây dựng. Nhắc cụ thể người ấy đã đỡ cửa hàng qua những lúc nào.
- Cô Sáu, hồi con mở tiệm, cả tiệm chỉ có con với cô. Con nướng bánh, cô đứng quầy, có hôm bán không được chục cái. Cô không bỏ đi. Mười hai năm nay, khách quen của tiệm là khách của cô trước, của con sau. Con cảm ơn cô. Cô về quê với cháu nội, tiệm vẫn để phần cô một ổ bánh mỗi lần cô lên.
- Chú Bình, thưa chú, công ty mình bây giờ có ba mươi người, nhưng em vẫn nhớ hồi chỉ có bốn người ngồi chung một phòng, và chú là người giữ sổ sách. Năm khó nhất, chú lặng lẽ tính lại từng khoản để công ty không phải cho ai nghỉ. Em không quên. Cảm ơn chú vì đã ở bên công ty từ những ngày đầu.
- Bác Hoà ơi, bác nghỉ rồi, cái bếp này sẽ khác. Món canh chua của quán là công thức của bác, khách vẫn khen mà ít ai biết là của bác. Từ nay trên bảng món, con sẽ ghi thêm tên bác vào cạnh món ấy. Con cảm ơn bác.
Nếu người nghỉ việc đã góp công vào một món ăn, một quy trình, một sản phẩm, ghi nhận công ấy một cách công khai (như đặt tên món, kể với khách) là cách tri ân bền nhất, bền hơn mọi lời nói.
Mẫu lời của đồng nghiệp trẻ
Đồng nghiệp trẻ ở nơi nhỏ thường được người lớn tuổi chăm như con cháu. Lời chia tay của họ ấm khi kể đúng những việc vặt mà người lớn tuổi đã làm cho mình.
- Cô ơi, ngày đầu con đi làm, con đứng quầy mà run, cô đứng sau lưng con, khách hỏi gì cô nói nhỏ cho con trả lời. Một tuần như vậy con mới dám đứng một mình. Con cảm ơn cô. Cô về nghỉ, nhớ giữ sức khoẻ, cuối tuần con ghé thăm cô.
- Chú ơi, chú dạy cháu đi giao hàng mà không bao giờ lạc đường, và dạy cháu cách chào khách để khách nhớ mặt. Cháu sẽ nhớ chú mỗi lần đi qua những con hẻm chú chỉ. Chúc chú khoẻ.
- Chị ơi, chị bảo em làm ở chỗ nhỏ thì phải biết làm nhiều việc, đừng chê việc nào. Em đã nghe chị, và giờ em biết làm được hết. Cảm ơn chị đã không để em lười.
- Bác ơi, mấy năm cháu đi học buổi tối, bác luôn đổi ca cho cháu mà không bao giờ kể công. Hôm cháu nhận bằng, bác là người đầu tiên ở tiệm cháu báo tin. Cháu cảm ơn bác nhiều lắm. Bác về nghỉ, cháu sẽ thay bác đổi ca cho các bạn đi học như bác đã làm cho cháu.
Câu cuối trong mẫu thứ tư là kiểu câu người lớn tuổi thích nghe nhất: điều tốt họ làm sẽ được làm tiếp cho người khác.
Nếu cả tiệm có ít người, mỗi người viết một dòng vào một tấm thiệp chung là đủ. Thiệp làm tay, có thể kèm một bó hoa nhỏ, trao vào bữa ăn cuối cùng cùng nhau.
Báo với khách quen và giữ mối quan hệ
Ở cửa hàng nhỏ, khách quen cũng là một phần của cuộc chia tay. Nhiều khách đến vì người bán chứ không chỉ vì món hàng. Khi người làm lâu năm nghỉ, báo cho khách biết là một cách tôn trọng cả người nghỉ lẫn khách.
Có thể đặt một tấm thiệp nhỏ trên quầy trong tuần cuối, hoặc người chủ nói trực tiếp với khách quen khi họ ghé: Tuần sau cô Sáu nghỉ rồi chị ạ, cô về quê với cháu. Chị có muốn gửi lời gì cho cô không? Gom lời gửi của khách lại, chép vào một tờ giấy, trao cho người nghỉ hôm cuối. Nhiều người lớn tuổi xúc động nhất khi biết khách quen cũng nhớ mình. Nếu có khách nào muốn đến tận nơi chào, báo trước giờ người ấy có mặt hôm cuối để khách sắp xếp ghé qua; một cái nắm tay của khách quen ở quầy là lời chia tay không ai soạn được.
Sau khi người ấy nghỉ, giữ mối quan hệ bằng những việc nhỏ có lịch: mời về dự ngày tiệm tròn năm, gửi quà Tết, gọi điện hỏi thăm khi cửa hàng có chuyện vui. Có cửa hàng còn mời người làm cũ về đứng quầy một buổi vào dịp đặc biệt, cho khách cũ gặp lại. Những việc ấy không tốn bao nhiêu, nhưng nói rất rõ rằng người làm lâu năm vẫn là người của cửa hàng.
Thư cảm ơn của chủ doanh nghiệp nhỏ
Với người làm lâu năm ở công ty nhỏ, một lá thư cảm ơn có chữ ký của chủ, đặt trong phong bì đẹp, có giá trị như một văn bản ghi công. Thư không cần dài, nhưng nên có những điều mà lời nói trong bữa ăn dễ bỏ sót.
Kính gửi chú Bình. Thay mặt công ty, em xin cảm ơn chú vì mười bốn năm gắn bó, từ những ngày công ty còn là một phòng nhỏ đến hôm nay. Chú là người giữ sổ sách đầu tiên, người dạy kế toán cho ba lứa nhân viên trẻ, và là người đã cùng em tính toán vượt qua năm khó khăn nhất. Những gì công ty có được hôm nay có công sức của chú. Công ty luôn mở cửa đón chú về chơi, và nếu chú cần bất cứ điều gì, chú cứ nói với em. Kính chúc chú và gia đình mạnh khoẻ, bình an.
Lá thư kiểu này có thể được người lớn tuổi giữ cùng giấy tờ quan trọng trong nhà, và con cháu họ đọc lại sau này. Viết cẩn thận, ký tay, ghi ngày tháng rõ ràng.
Sửa mẫu thành lời của cửa hàng bạn
Mẫu ở trên viết cho những người giả định. Muốn lời nói thành của bạn, dành nửa tiếng trước ngày chia tay để làm mấy bước sau.
- Lục lại ảnh cũ của cửa hàng, những tấm có người ấy trong đó. Ảnh thường gợi ra chuyện mà trí nhớ đã quên.
- Hỏi hai người làm cùng lâu nhất: "Cô ấy đã giúp tiệm qua lúc nào khó nhất?". Ghi lại đúng một chuyện.
- Tìm một thứ người ấy để lại mà mọi người vẫn đang dùng: cách xếp hàng trên kệ, công thức một món, cuốn sổ ghi khách quen.
- Viết lời chia tay theo ba ý: chuyện lúc khó, thứ để lại, lời cảm ơn và lời mời về chơi.
- Đọc to một lần, bỏ những chữ bạn không bao giờ dùng khi nói chuyện thường ngày với người ấy.
Nếu bạn là chủ trẻ, người nghỉ việc hơn mình cả chục tuổi, đừng ngại nói lời cảm ơn theo kiểu người em, người cháu. Người lớn tuổi quý một ông chủ biết ơn hơn một ông chủ nói hay.
Những điều nên tránh
Để ngày cuối trôi qua không ai nói gì. Đây là lỗi phổ biến nhất ở nơi nhỏ, và là điều người nghỉ việc buồn nhất. Ít nhất một lời cảm ơn có chuẩn bị, trước mặt mọi người.
Nói như thể họ nghỉ là nhẹ gánh cho tiệm. Câu như "cô nghỉ thì tiệm cũng đỡ" dù nói về chi phí hay công việc cũng làm người nghe tổn thương. Chỉ nói về điều họ để lại.
Hứa giữ chỗ mà không giữ được. "Lúc nào cô muốn quay lại cũng được" nghe ấm, nhưng nếu thật sự không thể, đừng hứa. Hứa điều làm được: mời về chơi, gửi quà Tết.
Tuyển người thay ngay trước mặt. Để người mới đứng quầy học việc ngay trong tuần cuối là chuyện bình thường, nhưng đừng giới thiệu kiểu "đây là người thay cô". Giới thiệu là "bạn mới sẽ học từ cô", người nghỉ sẽ thấy mình đang truyền lại chứ không bị thay thế.
Nhắc chuyện tiền nong trước mặt người khác. Các khoản tiền khi nghỉ việc là chuyện riêng giữa chủ và người làm, nói riêng, làm cho đàng hoàng. Không đem ra trong bữa chia tay.
Câu hỏi thường gặp
Chủ cửa hàng nên nói gì khi nhân viên lớn tuổi nghỉ việc?
Kể lại người ấy đã giúp cửa hàng qua những lúc nào, nói thẳng lời cảm ơn và mời họ về chơi khi muốn. Nói trước mặt cả tiệm, để mọi người cùng thấy công của người làm lâu năm được ghi nhận.
Công ty nhỏ không có lễ về hưu thì tiễn nhân viên lâu năm thế nào?
Một bữa ăn chung cuối ngày, vài lời của chủ và đồng nghiệp, một tấm thiệp cả nhóm ký và một lá thư cảm ơn có chữ ký là đủ trang trọng. Điều quan trọng là có chuẩn bị, không để ngày cuối trôi qua lặng lẽ.
Có nên báo với khách quen khi người bán lâu năm nghỉ không?
Nên. Nhiều khách quen gắn bó với người bán hơn với cửa hàng. Báo trước một tuần và gom lời gửi của khách lại trao cho người nghỉ là một món quà rất ý nghĩa.
Nhân viên lớn tuổi nghỉ vì sức khoẻ thì nói lời chia tay sao cho khéo?
Không cần nhắc nhiều đến bệnh. Cảm ơn những năm họ đã làm, chúc họ mau khoẻ, và hẹn ghé thăm. Giữ giọng bình thường, ấm áp, tránh giọng thương hại.
Sau khi người làm lâu năm nghỉ, giữ liên lạc thế nào cho tự nhiên?
Mời về dự những dịp vui của cửa hàng, gửi quà nhỏ dịp Tết, gọi điện hỏi thăm vài lần trong năm. Những việc nhỏ có lịch đều đặn giữ mối quan hệ tốt hơn một lời hứa lớn lúc chia tay.