Một lá thư gửi mẹ nhân Ngày của Mẹ nên giống một cuộc trò chuyện hơn là một bài văn: mở bằng một chuyện vừa xảy ra, nhớ lại một kỷ niệm, cảm ơn một điều cụ thể, hỏi mẹ một câu về chính mẹ, rồi kết bằng một hẹn ước nhỏ. Độ dài vừa một mặt giấy, chừng hai trăm đến ba trăm chữ, để mẹ đọc một lần không mỏi mắt và đọc lại nhiều lần không chán.
Bài này có bố cục năm đoạn, một lá thư mẫu đầy đủ để bạn thấy các đoạn nối với nhau thế nào, biến thể cho từng người viết, và một phần ít ai để ý: những câu hỏi về cuộc đời riêng của mẹ. Thư Vu Lan thiên về chữ hiếu; thư Ngày của Mẹ ở đây nhìn mẹ như một người phụ nữ có tên, có tuổi trẻ, có những điều mẹ từng muốn làm.
Ngày của Mẹ và lá thư khác thư Vu Lan ở chỗ nào
Ngày của Mẹ rơi vào Chủ nhật thứ hai của tháng Năm, là ngày lễ từ nước ngoài được nhiều gia đình Việt đón nhận khoảng hơn chục năm nay. Không có nghi thức gì đi kèm, nên lời nói và lá thư là phần chính. Chính vì không có khuôn, nhiều người lúng túng, rồi lấy luôn giọng thư Vu Lan, toàn "công ơn sinh thành", "dưỡng dục", "báo đáp".
Hai lá thư nên khác giọng. Thư Vu Lan đặt mẹ ở vị trí người sinh thành, người con hướng về để báo hiếu. Thư Ngày của Mẹ nhẹ hơn, gần hơn, nhìn mẹ ngang tầm mắt: mẹ là người hay cười khi xem phim, người nấu canh chua ngon nhất xóm, người từng mơ làm cô giáo mà không được học tiếp. Lá thư như vậy không cần nói lớn, chỉ cần cho mẹ thấy con biết mẹ là ai.
Một cách phân biệt nhanh khi đọc lại bản nháp: nếu bỏ chữ "mẹ" đi mà lá thư vẫn dùng được cho bất kỳ người mẹ nào, thư đang quá chung. Nếu trong thư có ít nhất hai chi tiết chỉ nhà bạn mới có, thư đã đúng hướng. Thư Vu Lan có thể trang nghiêm hơn một chút; thư Ngày của Mẹ thì được phép có một câu đùa nhỏ, một câu hỏi thăm chuyện cây cối, chuyện con mèo trong nhà.
Bố cục năm đoạn cho thư gửi mẹ
Mỗi đoạn hai đến bốn câu. Năm đoạn cộng lại vừa một mặt giấy học trò.
- Mở bằng chuyện hiện tại. Viết như đang nói chuyện: hôm nay con đi chợ thấy gì, tuần này con bận gì, trời ở chỗ con thế nào. Đoạn này làm mẹ thấy thư là của con, không phải thư chép.
- Một kỷ niệm có hình ảnh. Chọn cảnh có âm thanh hoặc mùi: tiếng mẹ quạt lò than, mùi xà phòng trên áo mẹ, tiếng dép mẹ đi ngoài hiên lúc sáng sớm.
- Cảm ơn một điều cụ thể. Một điều thôi, nói rõ điều ấy đã thay đổi bạn thế nào.
- Hỏi mẹ về chính mẹ. Một câu hỏi thật, để mẹ có cớ kể lại khi gọi điện cho con.
- Kết bằng một hẹn ước nhỏ. Tháng sau con về, cuối tuần con đưa mẹ đi khám mắt, con sẽ học nấu món canh ấy. Ký tên bằng cách mẹ vẫn gọi bạn ở nhà.
Thứ tự này có lý do. Bắt đầu bằng chuyện hiện tại giúp bạn vào thư tự nhiên, không phải rặn câu mở. Đặt câu hỏi ở gần cuối để mẹ đọc xong là muốn gọi cho con. Còn hẹn ước nhỏ làm lời cảm ơn có việc làm đi kèm, thay vì dừng ở lời nói.
Một thư mẫu trọn vẹn
Lá thư dưới đây do một người con gái đã đi làm, sống xa nhà, viết. Các đoạn đúng theo bố cục năm phần ở trên. Đọc để thấy cách nối đoạn, rồi viết lại bằng chuyện của bạn chứ đừng chép.
"Mẹ ơi, sáng nay con đi chợ gần nhà trọ, thấy người ta bán mớ rau ngót mà nhớ mẹ. Ở đây rau đắt, lá to mà nhạt, không ngọt như rau mẹ trồng sau bếp.
Con vẫn nhớ hồi con học lớp ba, mùa đông năm ấy mất điện cả tuần. Tối nào mẹ cũng thắp đèn dầu, ngồi đan áo cạnh bàn học của con, thỉnh thoảng lại khêu bấc cho đèn sáng hơn. Con làm bài, mẹ đan, chẳng ai nói gì mà con không thấy sợ tối.
Con cảm ơn mẹ đã dạy con cái nết ngồi cạnh người khác mà không cần nói nhiều. Bây giờ đồng nghiệp có chuyện buồn, con cũng chỉ ngồi cạnh, pha cho họ cốc trà. Họ bảo con dễ chịu. Con biết con học điều đó từ mẹ.
Mẹ ơi, con chưa bao giờ hỏi: hồi mẹ hai mươi tuổi, bằng tuổi con năm kia, mẹ muốn làm gì? Hôm nào gọi điện mẹ kể con nghe nhé.
Tháng sau con được nghỉ phép ba ngày, con về đưa mẹ đi làm lại cặp kính. Mẹ nhớ giữ ấm cổ. Con gái út của mẹ."
Lá thư này không có câu nào khen mẹ trực tiếp, không có "mẹ là người phụ nữ tuyệt vời", vậy mà đọc xong ai cũng hiểu người con thương mẹ thế nào. Đó là tinh thần chung của cả bài: để chi tiết làm việc của tính từ.
Biến thể theo người viết
Cùng bố cục năm đoạn, giọng thay đổi theo người viết. Mấy gợi ý dưới đây giúp bạn chỉnh mẫu cho hợp:
- Học sinh tiểu học: rút còn ba đoạn (kỷ niệm, cảm ơn, hẹn ước). Bố hoặc người lớn khác ngồi cạnh gợi ý bằng câu hỏi "con nhớ lần nào mẹ làm con vui nhất?", không sửa câu chữ của con, không chê chữ xấu. Thư của trẻ quý vì là chữ của trẻ. Mẫu: "Mẹ ơi, con cảm ơn mẹ hôm con bị sốt mẹ nghỉ làm ở nhà với con. Mai con sẽ tự gấp quần áo. Con yêu mẹ."
- Con trai tuổi mới lớn, ít nói: giữ thư ngắn, chừng sáu câu, một kỷ niệm có tính hài hước nhẹ. Mẫu: "Mẹ, con biết con hay cáu khi mẹ gọi dậy. Nhưng con cảm ơn mẹ đã gọi đủ bốn năm, con chưa trễ học lần nào."
- Con gái đã lấy chồng: thêm điều bạn hiểu ra khi tự làm vợ, làm mẹ: "Giờ con mới biết cơm sáng mẹ nấu cho cả nhà phải dậy từ mấy giờ."
- Con ở nước ngoài: nhắc chênh lệch giờ, những món ăn không tìm được, và hẹn cuộc gọi cụ thể. Gửi thư giấy qua bưu điện nếu kịp, chụp ảnh gửi trước vào đúng ngày.
Dù người viết là ai, giữ đoạn hỏi mẹ về chính mẹ. Đó là đoạn mẹ hay nhắc lại nhất khi gọi điện.
Những câu hỏi về chính mẹ
Hồi mẹ bằng tuổi con, mẹ muốn làm gì? Câu hỏi này mở ra những chuyện mẹ hiếm khi kể, vì không ai hỏi. Nhiều người con chỉ biết mẹ từng muốn học tiếp khi đã ngoài ba mươi.
Món ăn nào bà ngoại nấu mà mẹ nhớ nhất? Mẹ cũng là con của một người mẹ. Hỏi về bà là để mẹ được làm con một chút trong chính ngày của mình.
Ngày mẹ sinh con, trời thế nào? Mẹ nào cũng nhớ, và mẹ thích kể. Câu hỏi này hợp với thư của người con sắp hoặc vừa làm cha mẹ.
Mẹ có muốn đi đâu mà chưa đi được không? Câu hỏi có ích thật, vì câu trả lời có thể thành chuyến đi bạn đưa mẹ đi năm sau.
Điều gì làm mẹ vui nhất trong năm nay? Câu hỏi nhẹ, hợp người con đang ở gần, giúp bạn biết mẹ đang quan tâm điều gì ở tuổi này.
Trình bày và trao thư cho mẹ
Giấy không cần đẹp, nhưng nên sạch và phẳng. Một tờ giấy kẻ ô học trò, một tấm thiệp trắng gập đôi hay mặt sau một tấm ảnh in khổ lớn đều được. Viết bằng bút mực xanh hoặc đen, chữ to hơn bình thường một chút nếu mẹ đã ngoài năm mươi. Đừng dùng bút nhũ, bút màu nhạt, vì mẹ đọc dưới đèn bếp sẽ rất mỏi mắt.
Ghi ngày tháng ở góc trên, kiểu "Chủ nhật, tháng Năm". Nhiều năm sau mẹ mở ra đọc lại sẽ biết thư được viết khi nào, con đang ở đâu, đang làm gì. Ký bằng tên gọi ở nhà (Út, Bin, Cún) thay vì họ tên đầy đủ; tên gọi ở nhà làm mẹ mỉm cười ngay từ dòng cuối.
Cách trao tuỳ mẹ. Mẹ hay ngượng thì kẹp thư trong túi xách, trong hộp cơm, dưới gối, để mẹ tự tìm thấy. Mẹ thích được quan tâm công khai thì trao tận tay trong bữa trưa Chủ nhật, nói một câu "Con viết cho mẹ, mẹ đọc lúc rảnh nhé" rồi để mẹ đọc khi nào mẹ muốn. Đừng đứng chờ mẹ đọc xong để hỏi mẹ thấy thế nào.
Nếu ở xa, gửi thư giấy sớm vài ngày, và vào đúng Chủ nhật thì gọi điện một cuộc ngắn hỏi mẹ đã nhận được chưa. Thư đến muộn một hai hôm cũng không sao, miễn mẹ biết con đã nhớ.
Lỗi hay gặp khi viết thư cho mẹ
Bảng dưới gom những lỗi khiến thư gửi mẹ nghe như bài tập làm văn. Đối chiếu từng dòng với bản nháp của bạn.
| Lỗi | Đọc lên nghe thế nào | Sửa |
|---|---|---|
| Mở bằng "Mẹ kính yêu của con" | Trang trọng như thư gửi người xa | Gọi như ở nhà: "Mẹ ơi" |
| Liệt kê mọi hy sinh của mẹ | Như bản thành tích, mẹ ngượng | Giữ một kỷ niệm, kể cho kỹ |
| Xin lỗi dài về những lần cãi mẹ | Thư thành bản kiểm điểm | Một câu xin lỗi là đủ, dành chỗ cho cảm ơn |
| Chép câu thơ, lời bài hát quen | Mẹ đã nghe nhiều lần, không thấy con trong đó | Viết câu của mình, dù vụng |
| Hứa "con sẽ làm mẹ hạnh phúc suốt đời" | Lời hứa to, khó tin | Hẹn một việc trong tháng tới |
Còn một lỗi khó thấy: viết thư rồi đọc to cho cả nhà nghe trong bữa cơm. Có mẹ thích, có mẹ ngượng. Nếu không chắc, cứ đưa thư để mẹ đọc riêng.
Câu hỏi thường gặp
Ngày của Mẹ là ngày nào trong năm?
Ở Việt Nam, nhiều gia đình đón Ngày của Mẹ vào Chủ nhật thứ hai của tháng Năm, theo cách tính phổ biến ở nhiều nước. Ngày này không phải ngày lễ chính thức nên không có nghi thức bắt buộc, lời thư và bữa cơm là đủ.
Viết thư tay hay gõ trên máy tốt hơn?
Thư tay vẫn được mẹ quý hơn, vì nét chữ là của con. Nếu chữ bạn khó đọc hoặc mẹ mắt kém, gõ rồi in cỡ chữ to, ký tên bằng tay ở cuối. Tránh gửi thư dài qua tin nhắn vì mẹ khó đọc trên màn hình nhỏ.
Thư gửi mẹ dài bao nhiêu là vừa?
Khoảng hai trăm đến ba trăm chữ, vừa một mặt giấy. Thư ngắn hơn vẫn được nếu có một kỷ niệm thật. Thư dài hơn dễ thành lan man, và mẹ lớn tuổi đọc lâu sẽ mỏi mắt.
Mẹ và con đang có chuyện không vui thì viết thư thế nào?
Viết ngắn, không nhắc chuyện đang căng, cảm ơn một điều cũ mà hai mẹ con đều nhớ. Lá thư như vậy mở đường cho cuộc nói chuyện sau, còn chuyện ai đúng ai sai thì nên nói trực tiếp vào lúc khác.
Có nên viết thư cho mẹ chồng hoặc mẹ vợ nhân Ngày của Mẹ không?
Nên, nhưng ngắn hơn và giọng giữ lễ hơn thư gửi mẹ đẻ. Cảm ơn một việc cụ thể mẹ đã làm cho vợ chồng mình, như chăm cháu hay gửi đồ ăn, và hẹn một bữa cơm cả nhà.
Mẹ không biết chữ hoặc mắt kém thì sao?
Đọc thư cho mẹ nghe khi chỉ có hai mẹ con, hoặc ghi âm giọng mình đọc rồi gửi. Nhiều người mẹ giữ đoạn ghi âm ấy rất lâu và mở lại khi nhớ con.