Ở xa hay khi ông bà đang yếu, lời chúc mừng thọ vẫn tới được nếu nó ngắn, có giọng nói hoặc khuôn mặt thật của người chúc, và đến đúng lúc người được mừng nghe được. Ở xa thì một đoạn video dưới một phút gửi trước cho người nhà mở giữa buổi, hoặc một cuộc gọi hẹn giờ. Ông bà đang ốm thì vài câu bên giường, nói nhỏ, cầm tay, không cần nghi lễ.
Bài này đi từng hoàn cảnh: quay video chúc thọ, gọi video giữa buổi mà không thành ồn ào, thư và tin nhắn thoại cho ông bà không dùng điện thoại thông minh, mẫu lời chúc khi ông bà nằm viện hay nằm một chỗ, và những điều nên tránh khi người được mừng thọ đang mệt.
Hai hoàn cảnh, một nguyên tắc
Con đi làm ở thành phố khác, cháu du học, cả nhà định cư xa: chuyện không về kịp lễ mừng thọ ngày nay rất thường. Ông bà hiểu, nhưng vẫn ngóng. Thứ ông bà ngóng không phải lời chúc hay, mà là được nghe giọng, được thấy mặt đứa con, đứa cháu ấy trong ngày vui của mình.
Hoàn cảnh thứ hai khó hơn: đến ngày mừng thọ thì ông bà đang ốm, vừa mổ, hoặc đã nằm một chỗ. Gia đình băn khoăn có nên làm lễ không, chúc gì cho khỏi chạnh lòng. Nhiều nhà bỏ hẳn, rồi sau tiếc vì đó là mốc tuổi cuối cùng ông bà được mừng.
Hai hoàn cảnh chung một nguyên tắc: lời chúc phải tới được người nghe, theo cách người ấy nhận được. Ông bà nghe kém thì cần giọng to rõ sát tai hoặc chữ to. Ông bà mệt thì cần vài câu thay vì một bài. Ông bà không biết mở điện thoại thì cần một người ở bên mở hộ. Lo được chuyện ấy trước, lời chúc ngắn mấy cũng trọn.
Mốc tuổi và cách gọi tuổi thọ, nếu muốn nhắc trong lời chúc, nên hỏi người lớn trong họ, vì mỗi nơi gọi một khác. Còn lại, bài này tập trung vào cách đưa lời chúc đến nơi.
Quay video chúc thọ từ xa
Video là cách gần nhất với việc có mặt. Làm theo các bước dưới, video sẽ dễ nghe với người già.
- Quay dưới một phút. Ông bà xem trên điện thoại hoặc tivi giữa buổi, dài hơn thì cả mâm mất kiên nhẫn.
- Đứng hoặc ngồi trước nguồn sáng, mặt rõ, nền gọn. Quay ngang nếu sẽ chiếu lên tivi.
- Mở đầu bằng tên và vai: Bà ơi, cháu là Linh, con mẹ Hằng đây ạ. Người già xem video dễ nhầm cháu này với cháu kia.
- Nói chậm, rõ, nhìn vào ống kính như nhìn vào mắt ông bà. Không đọc từ giấy.
- Gửi trước ngày lễ cho một người ở nhà, nhờ họ mở cho ông bà xem vào lúc phù hợp, sau phần chúc của con cháu có mặt.
- Nếu có thể, gửi kèm một tấm ảnh chụp mình cầm tấm thiệp viết tay. Ông bà thấy được nét chữ, dù chỉ qua ảnh.
Nhiều nhà gom video của tất cả con cháu ở xa thành một đoạn, mỗi người chừng ba mươi giây. Chiếu một lần giữa buổi, ông bà như thấy đủ cả nhà dù nhà chỉ có nửa người.
Mẫu lời chúc qua video
Các mẫu dưới đều quay được trong khoảng ba mươi đến năm mươi giây. Thay chi tiết bằng chuyện của nhà mình.
- Con đi làm xa: Mẹ ơi, con là Tuấn đây. Hôm nay mẹ tròn tám mươi mà con không về kịp, con xin lỗi mẹ. Con chúc mẹ khoẻ, ăn được ngủ được. Cuối tháng con về, mẹ nhớ để phần con đĩa dưa muối nhé.
- Cháu du học: Ông ơi, cháu là Minh, cháu nội ông. Bên này đang tuyết rơi, cháu nhớ cái nắng hiên nhà ông lắm. Cháu chúc ông khoẻ, sang hè cháu về, ông dạy cháu chơi cờ tướng tiếp.
- Cả gia đình ở xa cùng quay: Bố ơi, mẹ ơi, cả nhà con đây ạ. Chúng con chúc bố mẹ mừng thọ thật vui. Bé Na, chào ông bà đi con. Rồi để bé nói một câu của bé.
- Con dâu ở xa: Mẹ ơi, con là Thu, vợ anh Hải. Năm nay con không về được, con chúc mẹ khoẻ. Món nem mẹ dạy con, Tết này con làm cho cả nhà bên này ăn, ai cũng khen.
Câu xin lỗi vì không về được nên chỉ một câu, không giải thích dài lý do. Ông bà không cần biết vì sao, chỉ cần biết con cháu vẫn nhớ.
Gọi video giữa buổi lễ mà không thành ồn ào
Gọi trực tiếp vui hơn video quay sẵn, nhưng dễ thành cảnh cả nhà chen nhau trước màn hình, tiếng vọng, tiếng rè. Mấy lưu ý:
- Hẹn giờ trước với người ở nhà, chọn lúc sau phần chúc chính, trước khi ăn, không gọi bất chợt.
- Nhờ một người cầm máy, đưa sát mặt ông bà, bật loa ngoài vừa đủ. Người cầm máy là người kiên nhẫn, không quay sang nói chuyện với người khác.
- Người gọi nói trước, ngắn, rồi để ông bà nói. Ông bà thường chỉ hỏi ăn uống thế nào, có khoẻ không; trả lời ngắn, vui.
- Gọi không quá ba phút. Nhiều người ở xa thì gọi lần lượt, hoặc chọn một người đại diện gọi, những người khác gửi video.
- Mạng chập chờn thì cúp, nhắn lại một tin thoại. Đừng để ông bà ngồi nhìn màn hình đứng hình cả phút.
Sau buổi, gọi lại riêng cho ông bà vào hôm sau, lúc nhà vắng. Cuộc gọi ấy thường dài hơn và ông bà kể được nhiều hơn.
Khi ông bà không dùng điện thoại thông minh
Nhiều cụ chỉ dùng điện thoại bàn phím hoặc không dùng điện thoại. Lúc ấy, thư tay vẫn là cách tốt. Viết một trang, chữ to, câu ngắn, gửi về trước lễ vài ngày, nhờ người nhà đọc to trong buổi mừng.
Một bức thư mẫu ngắn: Bà kính yêu, cháu là Hoa, con mẹ Lan. Năm nay cháu không về mừng thọ bà được, cháu nhớ bà lắm. Cháu nhớ những buổi trưa bà quạt cho cháu ngủ trên chõng tre. Cháu chúc bà mạnh khoẻ, ăn được, ngủ được. Tết này cháu về ở với bà một tuần. Cháu của bà, Hoa.
Một cách khác là tin nhắn thoại, gửi cho người nhà. Người nhà áp điện thoại sát tai ông bà mà mở. Giọng nói của cháu, dù qua loa điện thoại, vẫn khiến ông bà nhận ra ngay, nhiều khi nhanh hơn nhìn mặt.
Cách thứ ba, nếu có người về trước: ghi lời chúc vào một tấm thiệp, nhờ họ cầm về đưa tận tay và nói cái Hoa gửi bà đấy. Lời nhắn được đưa tận tay có sức nặng riêng.
Mẫu lời chúc khi ông bà đang ốm, nằm viện, nằm một chỗ
Khi người được mừng thọ đang yếu, lời chúc nên chuyển trọng tâm: ít chúc sống lâu, nhiều lời ở bên. Nói nhỏ, sát tai, cầm tay.
- Mẹ ơi, hôm nay mẹ tròn tám mươi. Mẹ đang mệt nên chúng con không làm lễ to, chỉ cả nhà vào đây ngồi với mẹ. Con chúc mẹ đỡ đau, ngủ được.
- Ông ơi, cháu đây. Cháu chúc ông hôm nay đỡ mệt, ăn được thêm thìa cháo. Cháu ngồi đây với ông đến tối nhé.
- Bà ơi, cả nhà về đông lắm, bà nghe tiếng các chắt ngoài sân không? Chúng nó đang chờ vào chúc bà. Cháu chúc bà vui.
- Bố ơi, bố nằm viện mà vẫn tròn bảy mươi đấy. Chúng con mang bánh vào, bố chỉ cần nhìn thôi, ra viện rồi cả nhà ăn mừng lại cho đủ.
Với người nằm một chỗ, lễ có thể chỉ là cả nhà lần lượt vào phòng, mỗi người vài câu như trên, rồi ra. Đừng đứng chật phòng, đừng nói chuyện to ở cửa. Người ốm cảm được sự đông vui qua tiếng trẻ con ngoài sân hơn là qua mười người đứng quanh giường.
Bên giường người ốm: nên và tránh
Bảng gom những điều hay gặp khi mừng thọ người đang yếu, dù ở nhà hay ở viện.
| Nên | Tránh |
|---|---|
| Hỏi người chăm cụ giờ nào cụ tỉnh | Đến vào giờ cụ ngủ, đánh thức để chúc |
| Vào từng người hoặc từng cặp | Cả nhà đứng kín quanh giường |
| Chúc đỡ đau, ngủ được, ăn được | Chúc sống lâu trăm tuổi, chúc mau khỏi để đi chơi xa |
| Cầm tay, nói sát tai, xưng tên | Hỏi cụ có nhận ra mình không |
| Nói chuyện vui trong nhà: chắt mới biết đi, vườn mới ra quả | Bàn chuyện bệnh, chuyện thuốc, chuyện tiền viện ngay cạnh giường |
| Cảm ơn người đang chăm cụ, trước mặt cụ | Quên người chăm, chỉ chúc cụ |
Cột “Tránh” có câu chúc mau khỏi để đi chơi xa. Câu ấy không sai, nhưng với người bệnh nặng, nó làm cả hai bên cùng gượng. Chúc những điều nhỏ, làm được trong ngày, thì cụ nhận được trọn.
Đừng quên người đang chăm ông bà
Người chăm là người làm nên tuổi thọ ấy. Khi ông bà yếu, có một người con, một người cháu dâu, hay người giúp việc ngày đêm bên cạnh. Con cháu ở xa gửi lời chúc nên dành một câu cho người ấy, ngay trong video hoặc trong thư.
Cảm ơn trước mặt ông bà. Ví dụ: Con cảm ơn chị Hai đã ở bên mẹ suốt mấy tháng nay, con ở xa không đỡ được gì, chị vất vả quá. Ông bà nghe câu ấy sẽ yên lòng hơn mọi lời chúc dành cho mình.
Hỏi người chăm trước khi làm bất cứ điều gì. Giờ gọi video, giờ vào thăm, món gì cụ được ăn, người chăm biết rõ nhất. Hỏi trước là cách tôn trọng công sức của họ.
Đỡ việc thật, không chỉ nói. Người ở xa có thể đặt giúp một bữa cơm cho cả nhà hôm lễ, gửi tiền thuê người trông đêm vài hôm cho người chăm được ngủ. Một việc như thế có giá hơn lời chúc dài.
Đừng góp ý cách chăm qua điện thoại. Người ở xa thấy cụ gầy đi, dễ buột miệng hỏi sao không cho cụ ăn thêm. Câu ấy làm người chăm tủi, nhất là giữa ngày mừng thọ.
Câu hỏi thường gặp
Không về mừng thọ ông bà được thì nên làm gì?
Quay một video dưới một phút gửi trước cho người nhà mở giữa buổi, hoặc hẹn giờ gọi video. Ông bà không dùng điện thoại thông minh thì viết thư tay hoặc gửi tin nhắn thoại để người nhà mở sát tai.
Video chúc thọ nên dài bao lâu?
Dưới một phút. Mở đầu bằng tên và vai của mình, nói chậm, nhìn vào ống kính. Nhiều người ở xa thì mỗi người khoảng ba mươi giây, ghép thành một đoạn chiếu một lần.
Ông bà đang nằm viện có nên mừng thọ không?
Nên, nhưng thật nhỏ. Cả nhà lần lượt vào chúc vài câu, có thể mang theo một chiếc bánh nhỏ cho cụ nhìn. Ra viện rồi làm lễ đầy đủ sau nếu cụ khoẻ lại.
Chúc thọ người đang ốm nên tránh câu nào?
Tránh chúc sống lâu trăm tuổi hay mau khỏi để đi chơi xa với người bệnh nặng. Nên chúc đỡ đau, ngủ được, ăn được, và nói những chuyện vui trong nhà.
Gọi video giữa lễ thế nào cho khỏi ồn?
Hẹn giờ trước, nhờ một người cầm máy đưa sát ông bà, gọi không quá ba phút. Nhiều người ở xa thì chọn một người gọi, những người khác gửi video quay sẵn.
Có nên xin lỗi vì không về được trong lời chúc không?
Một câu xin lỗi ngắn là đủ, không giải thích dài lý do. Phần còn lại dành cho lời chúc và một lời hẹn có ngày về cụ thể để ông bà có cái mong.