Lời chúc mừng thọ của cháu nhỏ không cần hay, chỉ cần là lời của chính bé: một câu ngắn, giọng hồn nhiên, kèm một cái ôm hay một tấm thiệp tự vẽ. Ông bà vui vì được nghe tiếng cháu, không vì cháu thuộc một bài dài. Người lớn chỉ cần gợi ý vài chữ, phần còn lại để bé tự nói theo cách của mình.
Phần dưới có mẫu theo từng độ tuổi, các bước giúp bé tự nghĩ ra lời chúc, gợi ý làm thiệp tay, và cách xử lý khi bé ngại, khóc hay không chịu nói giữa đông người. Không có chuyện nói hay nói dở ở đây, mỗi bé một kiểu, và kiểu nào ông bà cũng thương.
Cháu nhỏ chúc thọ: điều ông bà thật sự muốn nghe
Trong lễ mừng thọ, phần chúc của các cháu nhỏ thường là phần cả nhà cười nhiều nhất. Ông bà nhớ lâu những câu ngô nghê như “cháu chúc bà sống đến lúc cháu lấy vợ”, hơn mọi câu văn chuẩn chỉnh. Câu ấy vụng, nhưng đúng là của đứa trẻ ấy, ở tuổi ấy.
Nhiều bố mẹ vì sợ con nói hỏng nên bắt con học thuộc một bài chúc dài, đầy chữ người lớn: “phúc như Đông Hải”, “an khang thịnh vượng”. Bé đọc như trả bài, mắt nhìn lên trần nhà để nhớ, ông bà nghe xong khen giỏi nhưng không thấy cháu mình trong đó.
Một lời chúc hợp tuổi trẻ con có ba đặc điểm. Ngắn, một đến ba câu tuỳ tuổi. Dùng chữ bé dùng hằng ngày: ăn nhiều cơm, không đau chân, chơi với cháu. Có một việc bé làm cùng ông bà: tưới cây, đi chợ, đọc truyện. Người lớn giúp bé tìm ra việc ấy, rồi lùi lại.
Một điều nữa: phần chúc của cháu nhỏ không phải là cuộc thi. Đừng khen bé này nói hay hơn bé kia trước mặt cả nhà, đừng thưởng cho bé nói dài nhất. Bé nào cũng đã cố, và ông bà chỉ muốn thấy các cháu vui.
Mẫu cho bé ba đến năm tuổi
Ở tuổi mẫu giáo, một câu là đủ, kèm một hành động. Bố mẹ dặn trước vài lần, đến lúc chúc thì đứng cạnh, nhắc nhỏ nếu bé quên.
- Cháu chúc bà khoẻ. Cháu thương bà. Rồi bé thơm má bà.
- Ông ơi, cháu chúc ông ăn nhiều cơm, to như cháu.
- Bà ơi, bà đừng đau chân nữa nhé, để bà dắt cháu đi chợ.
- Cháu chúc cụ khoẻ, cụ ơi cụ bế cháu đi. Dành cho chắt nói với cụ.
- Hát một bài thiếu nhi quen thuộc về ông bà mà bé học ở lớp, hát xong nói cháu chúc ông bà khoẻ ạ.
Bé ba tuổi có thể chỉ nói được “cháu chúc bà” rồi ngượng chạy đi. Thế là đủ. Đừng kéo bé lại bắt nói tiếp, ông bà đã nghe rồi và đang cười.
Câu cuối mỗi mẫu đều gắn với một việc bé quen: bế, dắt đi chợ, ăn cơm. Bé nói những chữ ấy dễ vì bé hiểu nó.
Mẫu cho bé sáu đến tám tuổi
Bé đầu cấp tiểu học nói được hai ba câu, đã biết nhắc một kỷ niệm. Gợi ý bé chọn một việc ông bà hay làm cho bé.
- Bà ơi, cháu cảm ơn bà sáng nào cũng đưa cháu đi học. Cháu chúc bà khoẻ, bà đi bộ không mỏi chân.
- Ông ơi, cháu chúc ông mừng thọ vui vẻ. Cháu thích nhất lúc ông dạy cháu thả diều. Hè này ông dạy cháu tiếp nhé.
- Cháu chúc bà nội khoẻ mạnh, ăn ngon, ngủ ngon. Cháu sẽ ngoan và tự dọn đồ chơi để bà đỡ mệt.
- Ông ngoại ơi, cháu chúc ông tám mươi tuổi vẫn trồng được thật nhiều rau. Cháu sẽ ra tưới với ông.
Mẫu thứ ba có một lời hứa nhỏ: tự dọn đồ chơi. Bé tuổi này thích hứa, và hứa được việc vừa sức thì bé tự hào về lời chúc của mình hơn.
Sau buổi lễ, bố mẹ nhắc nhẹ bé giữ lời hứa trong vài tuần. Không phải để bắt lỗi, mà để bé hiểu lời chúc là thứ đi kèm việc làm.
Mẫu cho bé chín đến mười một tuổi
Bé cuối cấp tiểu học đã tự viết được thiệp, tự nói được bốn năm câu. Lúc này người lớn chỉ nên hỏi gợi, không viết hộ.
- Bà ơi, hồi cháu còn nhỏ bà hay kể chuyện cổ tích cho cháu ngủ. Giờ cháu đọc được rồi, cháu sẽ đọc truyện cho bà nghe. Cháu chúc bà mừng thọ thật vui và thật khoẻ.
- Ông ơi, cháu chúc ông luôn khoẻ. Cháu cảm ơn ông đã dạy cháu đi xe đạp, cháu ngã bao nhiêu lần ông cũng không mắng. Cháu thương ông nhiều.
- Cháu chúc ông bà sống vui với con cháu. Cháu hứa năm nay học tự giác hơn để bố mẹ không phải nhắc, ông bà cũng đỡ lo.
Đừng sửa câu của bé cho văn hơn. Nếu bé viết “ông không mắng”, giữ nguyên, đó là chi tiết khiến ông nhớ. Chỉ sửa lỗi chính tả nếu bé hỏi.
Bé tuổi này cũng bắt đầu ngại nói trước người lớn hơn hồi nhỏ. Nếu bé muốn, cho bé viết lời chúc ra thiệp rồi đọc từ thiệp, không bắt học thuộc. Đọc xong, bé đưa luôn thiệp cho ông bà, như thế lời chúc vừa được nghe vừa được giữ lại.
Giúp bé tự nghĩ ra lời chúc
Mất chừng mười phút, làm vài hôm trước lễ, lúc bé đang vui.
- Hỏi bé: con thích nhất làm gì với ông, với bà? Ghi lại đúng chữ bé nói.
- Hỏi tiếp: con muốn ông bà thế nào? Bé có thể trả lời “khoẻ”, “không ốm”, “đi chơi được”. Ghi lại.
- Hỏi: con sẽ làm gì cho ông bà? Bé chọn một việc nhỏ. Nếu bé chọn việc quá sức như “cháu xây nhà cho bà”, cứ để, đó là lời của trẻ con.
- Ghép ba câu trả lời thành lời chúc, đọc lại cho bé nghe, hỏi bé có muốn đổi chữ nào không.
- Cho bé nói thử một hai lần với bố mẹ, không tập đi tập lại đến chán. Hôm lễ, bé quên chữ nào thì nói chữ khác, không sao cả.
Cách này cho ra lời chúc ngắn, đôi khi buồn cười, nhưng là của bé. Bé lớn lên sẽ nhớ mình từng chúc ông bà bằng lời của chính mình.
Ví dụ thật từ ba câu hỏi: bé trả lời thích nhất là “ăn kem với ông”, muốn ông “không bị ho”, sẽ “lấy nước cho ông”. Ghép lại: Ông ơi, cháu chúc ông không bị ho nữa để ông đi ăn kem với cháu. Cháu sẽ lấy nước cho ông uống. Ông nghe là biết cháu mình nói thật.
Các cháu chúc chung: một tiết mục nhỏ của cả nhóm
Nhà đông cháu, cho từng bé lên chúc riêng vừa lâu vừa dễ làm bé nhỏ ngại. Gom các cháu thành một nhóm, chuẩn bị một tiết mục ngắn chừng ba phút, vừa vui vừa đỡ áp lực cho từng bé.
- Anh chị lớn nhất dẫn đầu, nói câu mở: Chúng cháu xin chúc ông bà ạ. Các em đứng thành hàng phía sau.
- Mỗi bé nói một câu ngắn của mình, bé nhỏ nhất nói cuối. Bé nào chưa nói được thì cả nhóm nói giúp: Em Bống chúc bà khoẻ ạ!
- Cả nhóm hát chung một bài thiếu nhi quen thuộc về gia đình hoặc về ông bà. Hát sai lời không sao, hát to và cười là được.
- Kết thúc, các bé lần lượt đưa thiệp tự vẽ, ôm ông bà một cái rồi về chỗ.
Tiết mục này không cần tập nhiều, một buổi chiều trước lễ là đủ, để các bé vừa tập vừa chơi. Người lớn đừng chỉnh từng động tác, đừng chọn ra bé nào đứng giữa vì đẹp hơn. Bé lớn dẫn bé nhỏ là đủ thành một hình ảnh mà ông bà sẽ kể lại với hàng xóm nhiều lần.
Nếu các cháu ở nhiều nhà, xa nhau, gửi trước cho nhau vài câu qua tin nhắn, hôm lễ gặp nhau tập nhanh mười lăm phút. Trẻ con hợp nhau nhanh hơn người lớn tưởng.
Người lớn nên và không nên
Phần lớn sự cố khi cháu nhỏ chúc thọ đến từ người lớn sốt ruột. Bảng dưới gom những điều nên làm và nên tránh.
| Nên | Không nên |
|---|---|
| Dặn bé một hai câu, để bé tự thêm | Bắt bé học thuộc bài chúc dài toàn chữ người lớn |
| Cho các cháu cùng chúc chung nếu bé ngại | Gọi từng bé lên giữa mâm khi bé đang sợ |
| Khen chung: các cháu chúc ông bà vui quá | Khen bé này nói hay hơn bé kia |
| Để bé tặng thiệp tự vẽ, vẽ thế nào cũng được | Chọn thiệp đẹp nhất để khen, hay hứa thưởng cho thiệp đẹp |
| Ngồi xuống cạnh bé khi bé chúc | Đứng phía sau nhắc to từng chữ |
Với trẻ nhỏ, lời chúc thọ là một trải nghiệm về lòng biết ơn, không phải bài kiểm tra. Nếu bé thấy vui, năm sau bé sẽ muốn chúc tiếp.
Thiệp tay và khi bé ngại không chịu nói
Thiệp tay là lối ra tốt cho bé nhút nhát. Một tờ giấy gấp đôi, bé vẽ ông bà, vẽ ngôi nhà, vẽ chính mình đứng cạnh. Bé biết viết thì ghi một câu, chưa biết viết thì đọc cho bố mẹ ghi hộ dưới hình vẽ, kèm tên bé và tuổi. Ông bà thường giữ những tấm thiệp này rất lâu, có khi kẹp trong tủ kính nhiều năm.
Nếu đến lúc chúc mà bé ngại, nép sau lưng mẹ, đừng ép. Có mấy cách nhẹ nhàng: để bé chúc thầm vào tai ông bà; để bé đứng cùng anh chị và nói chung một câu; hoặc chỉ cần bé mang thiệp đến đưa tận tay. Ông bà hiểu, và thường chính ông bà là người vẫy bé lại gần.
Nếu bé khóc vì đông người, bế bé ra ngoài một lát, đợi bé bình tĩnh. Sau bữa, lúc nhà vãn khách, cho bé vào chúc riêng. Lời chúc lúc ấy thường tự nhiên hơn hẳn.
Đừng nhắc lại chuyện bé không chịu chúc trước mặt họ hàng, cũng đừng so với anh chị. Một lần ngượng không làm bé hư, nhưng một lần bị trêu giữa mâm có thể khiến bé sợ những buổi họp họ sau này.
Câu hỏi thường gặp
Cháu nhỏ chúc thọ ông bà nên nói gì?
Một đến ba câu tuỳ tuổi: chúc ông bà khoẻ, nhắc một việc bé thích làm cùng ông bà, và nếu được thì một lời hứa nhỏ. Dùng chữ bé dùng hằng ngày, không cần chữ người lớn.
Có nên cho bé học thuộc bài chúc thọ dài không?
Không nên. Bé học thuộc bài dài thường đọc như trả bài, ông bà nghe không thấy cháu mình trong đó. Một câu bé tự nói có giá hơn một đoạn văn bé không hiểu.
Bé chưa biết viết thì làm thiệp thế nào?
Bé vẽ, bố mẹ ghi hộ câu bé muốn nói ngay dưới hình, kèm tên và tuổi của bé. Ông bà quý nét vẽ của cháu hơn mọi tấm thiệp mua sẵn.
Bé ngại không chịu chúc trước đông người thì sao?
Không ép. Cho bé chúc thầm vào tai ông bà, chúc chung với anh chị, hoặc chỉ mang thiệp đến đưa. Sau bữa, lúc vắng khách, bé có thể chúc riêng tự nhiên hơn.
Có nên thưởng cho cháu nào chúc hay nhất không?
Không nên. Lời chúc thọ không phải cuộc thi, so sánh dễ làm bé khác tủi thân. Khen chung cả nhóm cháu và để ông bà tự ôm từng đứa là đủ.