Một lá thư gửi mẹ mùa Vu Lan không cần dài, không cần văn hay; nó cần đúng ba thứ: một kỷ niệm có thật, một điều con nhận ra muộn, và một lời hứa nhỏ con làm được. Mẹ đọc thư không chấm văn. Mẹ đọc để biết con còn nhớ những gì, và con đang sống ra sao.
Dưới đây là bố cục năm phần dễ theo, một thư mẫu trọn vẹn để bạn hình dung giọng văn, các biến thể cho học sinh, sinh viên, người đã có gia đình, và phần quan trọng nhất: cách thay những câu chung chung bằng chuyện riêng của nhà mình, để lá thư chỉ có thể là của bạn gửi cho mẹ bạn.
Viết thư cho mẹ mùa Vu Lan là viết điều gì
Rằm tháng Bảy, nhiều nhà có thói quen về thăm cha mẹ, làm mâm cơm sum họp, cài bông hồng lên áo. Lá thư là một cách nói điều mà ngồi trước mặt mẹ ta thường ngượng không nói được. Người Việt quen thương bằng việc làm: gắp miếng cá cho mẹ, sửa cái quạt, gọi điện hỏi mẹ ăn cơm chưa. Lời cảm ơn thẳng thắn lại hiếm, nên khi được viết ra, nó có sức nặng riêng.
Vì vậy đừng biến thư thành bài văn tả mẹ. Mẹ biết mẹ tóc bạc, tay chai, mẹ không cần con kể lại. Điều mẹ chưa biết là con đã thấy những gì, đã hiểu ra điều gì từ những năm mẹ nuôi con. Một câu như “Hồi đó con tưởng mẹ khó tính, giờ con đi làm mới biết mẹ lo từng đồng” đáng giá hơn mười câu ca ngợi.
Một lá thư mùa Vu Lan thường có ba lớp: nhớ lại, nhận ra, và hứa. Nhớ lại là kể một cảnh cụ thể. Nhận ra là nói điều cảnh đó dạy con. Hứa là một việc nhỏ, có ngày giờ, con thật sự làm được, ví dụ mỗi tối thứ Bảy gọi về, hay cuối tháng về ăn cơm. Lời hứa lớn như “con sẽ làm mẹ hạnh phúc” nghe đẹp nhưng mẹ không giữ được trong tay. Lời hứa nhỏ thì mẹ đếm được, và mẹ sẽ đếm.
Bố cục năm phần của một lá thư gửi mẹ
Bạn có thể viết theo đúng thứ tự dưới đây. Mỗi phần chỉ cần hai đến bốn câu; cả thư vừa một mặt giấy là đẹp.
- Lời gọi. Gọi mẹ đúng như ở nhà: “Mẹ ơi”, “Má thương”, “Mạ của con”. Đừng đổi sang “Kính gửi mẹ” nếu cả đời bạn chưa từng nói vậy; mẹ sẽ thấy lạ chứ không thấy trang trọng.
- Lý do viết. Một câu thôi: “Mùa Vu Lan năm nay con không về kịp, con viết thư này để mẹ đọc lúc rảnh.” Hoặc: “Con muốn nói với mẹ vài điều mà đứng trước mẹ con cứ lúng túng.”
- Một kỷ niệm. Chọn đúng một cảnh, kể bằng chi tiết: ở đâu, lúc mấy giờ, mẹ mặc gì, nói câu gì. Một cảnh rõ hơn năm cảnh lướt qua.
- Điều con nhận ra. Nối kỷ niệm với con của hôm nay: con đã làm gì nhờ điều mẹ dạy, hoặc con đã hiểu lý do của một việc mẹ làm mà hồi nhỏ con giận.
- Lời hứa và lời chúc. Một việc nhỏ con sẽ làm, rồi chúc mẹ những điều cụ thể: ngủ ngon, bớt đau lưng, có thêm thời gian đi chơi với các dì. Ký tên như mẹ vẫn gọi con ở nhà.
Thứ tự này không bắt buộc. Có người mở thư bằng kỷ niệm luôn, như kể chuyện, rồi mới nói lý do viết. Cách nào cũng được, miễn là phần kỷ niệm không bị bỏ đi, vì đó là phần mẹ sẽ đọc lại nhiều lần nhất.
Thư mẫu trọn vẹn: con gái đi làm xa gửi mẹ
Thư dưới đây là mẫu tự viết, giả định người con tên Thảo, đi làm ở thành phố, mẹ ở quê bán hàng tạp hoá. Bạn đọc để lấy nhịp văn, rồi thay toàn bộ chi tiết bằng chuyện nhà mình.
Mẹ ơi,
Rằm tháng Bảy năm nay con không xin nghỉ được, nên con viết thư gửi kèm gói trà mẹ hay uống. Mẹ đọc lúc tối dọn hàng xong nhé.
Hôm trước đi siêu thị, con đứng rất lâu ở quầy rau, cầm bó cải lên rồi đặt xuống vì thấy đắt hơn tuần trước hai nghìn. Lúc đó con nhớ mẹ. Hồi con học lớp chín, mẹ cũng đứng ở chợ như vậy, cầm lên đặt xuống, rồi vẫn mua cho con hộp sữa mà mẹ bảo “con đang lớn”. Hồi đó con chỉ thấy mẹ kỹ tính. Giờ tự trả tiền nhà, tiền điện, con mới hiểu mỗi hộp sữa ngày ấy là mẹ bớt đi một thứ của mẹ.
Con chưa làm được gì nhiều cho mẹ. Nhưng con hứa từ tháng này, tối Chủ nhật nào con cũng gọi video về, không để mẹ phải gọi trước nữa. Tết này con về sớm hai ngày phụ mẹ dọn hàng.
Mẹ nhớ đi ngủ trước mười một giờ, đừng ngồi xem phim tới khuya. Con thương mẹ nhiều. Con gái của mẹ, Thảo.
Để ý rằng thư không có chữ “hy sinh”, không có “công ơn trời biển”. Những chữ ấy không sai, nhưng chúng là của ai cũng được. Hộp sữa, hai nghìn đồng, tối Chủ nhật thì chỉ của nhà Thảo.
Biến thể theo người viết
Học sinh cấp hai, cấp ba. Viết ngắn, nửa trang, giọng tự nhiên như nói. Kỷ niệm thường là chuyện ở nhà: mẹ thức khuya canh con sốt, mẹ chở đi học dưới mưa. Lời hứa nên gắn với việc nhà cụ thể, ví dụ “Từ nay con tự giặt đồ của con, mẹ khỏi nhắc.” Tránh hứa thành tích học tập, vì nếu không đạt, lời hứa thành gánh nặng.
Sinh viên ở trọ. Mẹ thường lo nhất chuyện ăn uống và tiền bạc. Thư nên có một câu kể con đang sống thế nào, thật lòng nhưng đừng than: “Con nấu được canh chua rồi mẹ, không ngon bằng mẹ nhưng ăn được.” Mẹ đọc câu đó yên tâm hơn đọc “con vẫn khoẻ”.
Người đã có gia đình, có con nhỏ. Đây là lúc nhiều người viết được câu thấm nhất, vì đã tự làm cha mẹ. Hãy kể khoảnh khắc mình làm một việc y hệt mẹ từng làm: “Đêm qua con bế bé đi quanh nhà ba tiếng, tự nhiên con nhớ mẹ kể hồi con khóc dạ đề cả tháng.” Lời cảm ơn khi đó không cần thêm tính từ nào.
Con trai ít nói. Nếu bạn ngại viết dài, viết năm câu cũng đủ, nhưng phải có một câu chi tiết. “Con vẫn nhớ món trứng chiên mẹ làm mỗi lần con thi. Con cảm ơn mẹ.” Hai câu ấy đáng giá hơn một trang chép mẫu.
Đưa kỷ niệm thật vào thư: từ câu chung đến cảnh riêng
Cách nhanh nhất là tự hỏi năm câu và ghi nhanh ra nháp, không cần câu cú: Mẹ hay nói câu gì nhất? Món gì mẹ nấu mà con nhớ? Lần nào mẹ giận con nhất, và sau đó mẹ làm gì? Mẹ đã từ chối điều gì cho bản thân để dành cho con? Có lúc nào con thấy mẹ khóc mà mẹ tưởng con không thấy?
Chọn câu trả lời làm bạn chựng lại lâu nhất. Đó là kỷ niệm của lá thư. Rồi viết nó như kể cho bạn thân nghe: có giờ giấc, có đồ vật, có câu thoại. Ví dụ thay vì “Mẹ luôn vất vả vì con”, viết “Năm con thi đại học, sáng nào mẹ cũng dậy lúc năm giờ nấu xôi, gói trong lá chuối cho con mang theo, dù mẹ đau khớp gối phải vịn tường mới đứng dậy được.”
Thêm một mẹo: dùng đúng từ mẹ hay dùng. Nếu mẹ gọi cái nồi cơm điện là “cái nồi điện”, gọi bạn là “thằng Út”, cứ để nguyên. Mẹ đọc tới đó sẽ cười, và tiếng cười ấy là thứ lá thư chép mẫu không bao giờ có. Cuối cùng, đọc to thư một lượt; câu nào bạn đọc thấy ngượng như đang diễn, câu đó cần bỏ hoặc viết lại cho giống giọng mình.
Lỗi hay gặp khi viết thư cho mẹ
Chép nguyên bài mẫu trên mạng. Mẹ không đọc mạng nhiều, nhưng mẹ biết giọng con. Một câu văn quá trơn sẽ làm mẹ hỏi “đứa nào viết hộ con vậy”. Mẫu chỉ để lấy khung, chữ phải là của bạn.
Biến thư thành bản kiểm điểm. Xin lỗi là tốt, nhưng liệt kê mười lỗi lầm sẽ làm mẹ buồn và lo. Chọn một lời xin lỗi quan trọng nhất, nói ngắn, rồi chuyển sang điều con đã làm khác đi.
Than khó khăn quá nhiều. Thư Vu Lan không phải lúc kể khổ. Một câu thật về cuộc sống là đủ; nhiều hơn, mẹ sẽ mất ngủ cả tuần.
Hứa điều không làm được. Lời hứa “năm sau con đưa mẹ đi du lịch nước ngoài” mà không thực hiện sẽ thành chuyện mẹ ngại nhắc. Hứa nhỏ và giữ lời thì mẹ nhớ hơn.
Chữ quá nhỏ, giấy quá cầu kỳ. Mẹ lớn tuổi thường mỏi mắt. Viết chữ to, rõ, dòng thưa; giấy trắng trơn là đủ. Nếu in, chọn cỡ chữ lớn và để lề rộng.
Trao thư thế nào cho mẹ đọc
Cách trao cũng là một phần của lời tri ân. Tuỳ tính mẹ, bạn chọn một trong những cách sau:
- Để thư dưới gối hoặc trong túi áo mẹ hay mặc, kèm một câu nhắn ngoài phong bì: “Mẹ đọc lúc chỉ có một mình nhé.” Nhiều mẹ ngại khóc trước mặt con.
- Gửi kèm một món nhỏ mẹ dùng hằng ngày: gói trà, đôi dép mới, lọ dầu xoa bóp. Thư đi cùng đồ dùng sẽ được giữ lâu hơn.
- Nếu ở xa, gửi bưu điện vẫn có ý nghĩa riêng: mẹ cầm được tờ giấy có chữ con. Sau đó gọi điện, đừng hỏi “mẹ đọc chưa”, chỉ cần hỏi mẹ ăn cơm chưa.
- Nếu mẹ không đọc chữ được hoặc mắt kém, ngồi cạnh và đọc cho mẹ nghe, chậm, đừng diễn cảm quá.
- Chụp lại thư trước khi gửi. Nhiều năm sau bạn sẽ muốn đọc lại xem mình đã từng hứa gì với mẹ.
Nếu mẹ không nhắc đến lá thư, đừng thất vọng. Rất nhiều người mẹ cất thư vào tủ, đọc lại một mình nhiều lần mà không bao giờ nói với con.
Câu hỏi thường gặp
Thư gửi mẹ mùa Vu Lan nên dài bao nhiêu?
Khoảng một mặt giấy viết tay, tức chừng hai trăm đến bốn trăm chữ, là vừa. Dài hơn cũng được nếu bạn có nhiều chuyện thật muốn kể, nhưng đừng kéo dài bằng những câu ca ngợi chung chung.
Viết tay hay gõ máy thì hơn?
Viết tay có hơi ấm riêng và mẹ dễ giữ lại. Nếu chữ bạn khó đọc hoặc bạn ở xa, gõ rồi in cỡ chữ lớn cũng tốt, nhớ ký tay ở cuối thư.
Không giỏi văn có viết được thư cho mẹ không?
Được, và có khi còn tốt hơn. Mẹ cần chuyện thật chứ không cần câu hay. Viết như đang nói chuyện với mẹ ở bếp, giữ lại một kỷ niệm cụ thể, thế là đủ.
Có nên nhắc chuyện cũ làm mẹ buồn trong thư không?
Chỉ nên nhắc nếu đó là để xin lỗi hoặc để nói con đã hiểu ra. Kể lại một nỗi đau mà không có lời khép lại sẽ làm mẹ buồn thêm, nên cân nhắc kỹ.
Mẹ ít chữ thì viết thư thế nào?
Viết câu ngắn, từ ngữ quen thuộc ở nhà, chữ to. Bạn cũng có thể ngồi đọc cho mẹ nghe, hoặc ghi âm giọng mình đọc thư để mẹ mở lại khi nhớ con.