Bài chia sẻ cảm nghĩ mùa Vu Lan hay nhất khi người nói kể một chuyện thật của mình với cha mẹ, trong khoảng ba phút, rồi mời mọi người cùng nghĩ về cha mẹ của họ. Người nghe không cần nghe lại ý nghĩa ngày lễ; họ cần một câu chuyện đủ gần để thấy mình trong đó.
Nếu bạn được mời đứng lên nói với tư cách người con, trong buổi lễ Vu Lan ở chùa, ở trường hay ở nhà văn hoá khu phố, bài này đưa bạn khung ba phút, hai bài mẫu tự viết cho người đi làm và cho học sinh, sinh viên, cách chỉnh theo nơi nói, cách luyện cho đỡ run, và các lỗi khiến bài nói thành dài, sáo, hoặc lạc sang giảng giải.
Bài chia sẻ Vu Lan khác bài văn ở chỗ nào
Bài văn để đọc, bài chia sẻ để nghe. Người nghe không lật lại được câu trước, nên câu phải ngắn, ý phải rõ, mỗi đoạn chỉ một ý. Một câu dài ba dòng có thể đẹp trên giấy, nhưng nói ra sẽ làm người nghe lạc ở giữa.
Khác biệt thứ hai là vai. Bạn không phải người tổ chức, không phải người dẫn chương trình, càng không phải người giảng. Bạn là một người con đứng lên kể. Vì vậy bài nói không cần giải thích Vu Lan là gì, có từ bao giờ; nếu muốn, một câu là đủ: “Mỗi năm đến rằm tháng Bảy, mình lại có dịp nghĩ nhiều hơn về cha mẹ.”
Khác biệt thứ ba là người nghe. Trong buổi lễ Vu Lan, có người còn đủ cha mẹ, có người vừa mất mẹ, có người chưa từng biết mặt cha. Bài nói tốt chạm được nhiều người mà không làm ai đau thêm: kể chuyện mình, nhưng mời người khác nghĩ về chuyện của họ, không khẳng định ai cũng có một tuổi thơ giống mình.
Khung bài nói ba phút
Ba phút tương đương khoảng ba trăm năm mươi đến bốn trăm chữ khi nói chậm. Chia như sau:
| Phần | Thời lượng | Nội dung | Câu gợi ý |
|---|---|---|---|
| Chào và giới thiệu | 15 giây | Chào người nghe, nói mình là ai | “Con kính chào các cô chú, các anh chị. Con là Minh, con của cô Hoa ở tổ ba.” |
| Câu chuyện | 90 giây | Một kỷ niệm có thật với cha hoặc mẹ | “Năm con mười tuổi, có một đêm mưa…” |
| Điều nhận ra | 40 giây | Câu chuyện đã dạy mình điều gì, giờ mình làm gì khác | “Phải tới khi đi làm, con mới hiểu…” |
| Lời mời | 25 giây | Mời mọi người nghĩ về cha mẹ mình, làm một việc nhỏ | “Tối nay về, mình gọi cho mẹ một cuộc thật lâu.” |
| Cảm ơn | 10 giây | Cảm ơn người nghe, cảm ơn ban tổ chức đã cho nói | “Con cảm ơn mọi người đã lắng nghe.” |
Phần câu chuyện chiếm gần một nửa thời gian. Đó là phần người nghe nhớ. Nếu bị giới hạn còn hai phút, cắt bớt phần chào và điều nhận ra, đừng cắt câu chuyện.
Bài mẫu: người con đã đi làm chia sẻ trong buổi lễ ở chùa
Mẫu tự viết, chi tiết giả định. Đọc chậm, mất khoảng ba phút.
Con kính chào các bác, các cô chú và các anh chị. Con là Phương, năm nay ba mươi hai tuổi, nhà ở gần chùa từ nhỏ.
Hồi con học lớp bốn, mẹ bán xôi ở đầu ngõ. Mỗi sáng mẹ dậy lúc ba giờ. Có một hôm con dậy sớm đi vệ sinh, thấy mẹ ngồi trong bếp, tay quạt bếp than, mắt nhắm lại vì buồn ngủ, đầu gục xuống rồi giật mình ngẩng lên. Con đứng nhìn một lúc rồi đi ngủ tiếp, không nói gì. Sáng hôm đó mẹ vẫn đưa con gói xôi, vẫn cười như mọi ngày.
Con đã quên chuyện đó gần hai mươi năm. Cho tới năm ngoái, con làm ca đêm ở xưởng, ba giờ sáng ngồi canh máy, cũng gục xuống rồi giật mình như vậy. Lúc đó con nhớ mẹ, nhớ nguyên cái bếp than ấy. Con hiểu ra mỗi gói xôi mẹ đưa con hồi đó là một giấc ngủ mẹ bỏ đi.
Từ đó, mỗi tuần con về ăn cơm với mẹ một lần, không lý do gì cả. Mẹ không hỏi, nhưng con thấy mẹ nấu nhiều món hơn.
Hôm nay con không có gì để nói hơn các bác, các cô chú. Con chỉ xin phép mời mọi người, tối nay về, nhìn kỹ cha mẹ mình một chút, hỏi cha mẹ một câu mà lâu rồi mình chưa hỏi. Còn ai đã cài bông trắng như nhiều người ở đây, mình kể cho con cháu nghe một chuyện về ông bà. Con cảm ơn mọi người đã lắng nghe.
Bài không giảng giải điều gì, không dẫn điển tích, nhưng vẫn hợp với không khí trang nghiêm của buổi lễ, vì nó nói đúng điều mọi người đến đó để nghĩ tới: cha mẹ.
Bài mẫu: học sinh, sinh viên đại diện chia sẻ ở trường hoặc nhà văn hoá
Học sinh, sinh viên thường được mời nói ngắn hơn, khoảng hai phút. Giọng nên trẻ, thật, không cố già dặn.
Em kính chào thầy cô, các bác trong khu phố và các bạn. Em là Khánh, học lớp mười một.
Mỗi khi nghe nói tới Vu Lan, em nghĩ tới bố em. Bố em chạy xe ôm. Năm em lớp tám, em xin bố tiền mua đôi giày đá bóng. Bố bảo để cuối tháng. Cuối tháng em có giày, nhưng em không biết là cả tháng đó bố chạy thêm buổi tối, về nhà lúc mười một giờ. Mẹ kể cho em nghe năm nay, khi em đã đá bóng hỏng tới đôi thứ ba.
Em không biết nói gì hay. Em chỉ muốn nói, nhiều thứ mình có hôm nay là có người đã chạy thêm một buổi tối cho mình mà mình không biết. Em mong các bạn, tối nay về, hỏi bố mẹ một câu: hồi đó bố mẹ đã làm gì để mua cho con cái này. Em cảm ơn mọi người.
Chi tiết chạy xe ôm có thể thay bằng nghề bất kỳ của cha mẹ bạn. Điều cần giữ là một món đồ cụ thể và một sự thật mình biết muộn.
Đưa kỷ niệm thật vào bài nói
Hai bài mẫu trên chỉ có giá trị khi bạn thay câu chuyện bằng chuyện của mình. Cách tìm và chọn chuyện:
- Ngồi mười phút, ghi nhanh năm kỷ niệm với cha hoặc mẹ hiện ra đầu tiên trong đầu. Đừng chọn lọc lúc này.
- Gạch những chuyện quá riêng tư hoặc có thể làm người trong nhà ngượng nếu nghe kể trước đông người.
- Trong những chuyện còn lại, chọn chuyện có một hình ảnh rõ: bếp than, đôi giày, chiếc xe đạp, cơn mưa. Người nghe nhớ hình ảnh hơn nhớ ý.
- Tìm “điểm muộn” của chuyện: lúc nào bạn mới hiểu ra ý nghĩa của nó? Điểm muộn ấy là phần nối câu chuyện với hôm nay.
- Viết lại chuyện bằng câu ngắn, có giờ giấc, có một câu thoại của cha mẹ. Đọc to, cắt mọi chữ thừa.
Nếu cha mẹ cũng có mặt trong buổi lễ, nên kể trước cho cha mẹ nghe, hỏi cha mẹ có ngại không. Có những chuyện con thấy cảm động mà cha mẹ lại thấy ngượng khi bị kể giữa đám đông.
Chỉnh bài theo nơi nói
Ở chùa. Không khí trang nghiêm, nhiều người lớn tuổi. Nói chậm, giọng vừa, tránh đùa. Không cần giảng giải hay dẫn điển tích; bạn đứng đó với tư cách người con, chỉ kể chuyện của mình với cha mẹ. Xưng “con” với người nghe là phù hợp.
Ở trường. Người nghe là bạn bè và thầy cô. Giọng được phép gần gũi hơn, một chút hài hước nhẹ ở đầu bài để mọi người thả lỏng. Lời mời cuối bài nên là một việc bạn bè làm được ngay, như về nhà phụ mẹ nấu cơm.
Ở nhà văn hoá khu phố. Người nghe nhiều thế hệ. Nên có một câu hướng tới các bác lớn tuổi, ví dụ cảm ơn các bác đã làm cha mẹ cho cả khu phố. Nói ngắn hơn, vì buổi sinh hoạt thường có nhiều tiết mục.
Trong buổi họp mặt dòng họ. Có thể nhắc tên ông bà, cha mẹ, và kể chuyện mà cả họ cùng biết. Đây là nơi bài nói được phép dài hơn một chút, vì ai cũng muốn nghe về người thân chung.
Luyện nói cho đỡ run
Phần lớn người được mời nói lần đầu đều run. Mấy bước sau giúp bạn đứng vững hơn:
- Viết bài ra giấy, rồi gạch bớt mọi câu dài hơn hai dòng. Câu ngắn dễ nói và dễ nhớ.
- Đọc to ba lần trong phòng, bấm giờ. Nếu quá ba phút rưỡi, cắt bớt phần giải thích, giữ câu chuyện.
- Chép ra một tấm thẻ nhỏ chỉ năm dòng gạch đầu: chào, chuyện, nhận ra, lời mời, cảm ơn. Cầm thẻ khi nói thay vì cầm cả tờ giấy.
- Khi lên, đứng yên hai giây, nhìn về phía cuối phòng rồi mới chào. Hai giây ấy giúp giọng không bị run ngay câu đầu.
- Nếu xúc động giữa chừng, dừng lại, thở, nói “Xin lỗi mọi người, con hơi xúc động”. Người nghe sẽ chờ, và khoảnh khắc ấy thường là lúc họ lắng nghe nhất.
Đừng học thuộc lòng từng chữ. Học thuộc dễ quên giữa chừng và giọng sẽ như đọc bài. Nhớ thứ tự ý và câu chuyện là đủ.
Lỗi hay gặp trong bài chia sẻ Vu Lan
Mở đầu bằng lịch sử ngày lễ. Hai phút đầu nói nguồn gốc là hai phút người nghe mất tập trung. Họ đến đây vì đã biết ý nghĩa ngày lễ rồi.
Dùng toàn câu chung. “Cha mẹ đã hy sinh tất cả vì chúng ta” đúng với mọi người nên không chạm ai. Một đêm, một bếp than, một đôi giày thì chạm.
Làm người nghe thấy có lỗi. Câu như “ai chưa báo hiếu là người con bất hiếu” khiến người nghe phòng thủ. Mời, đừng trách.
Quên người đã mất cha mẹ. Một câu dành cho những người cài bông trắng làm bài nói trọn vẹn hơn và không ai thấy mình bị bỏ ra ngoài.
Nói quá giờ. Ban tổ chức thường xếp nhiều phần. Nói đúng giờ là tôn trọng cả những người nói sau.
Lạc sang giảng giải. Người con đứng lên nói rất dễ chuyển sang giọng khuyên răn, dẫn điển tích, bàn chuyện nên thế này thế kia. Hãy giữ mình ở vai người kể chuyện của chính mình; phần giảng giải, nếu có, thuộc về người khác trong buổi lễ.
Khen cha mẹ mình quá lời. Kể cha mẹ mình như người hoàn hảo dễ làm người nghe thấy xa. Một chi tiết đời thường, kể cả một lần mẹ nóng giận rồi xin lỗi con, làm câu chuyện gần và thật hơn.
Câu hỏi thường gặp
Bài chia sẻ cảm nghĩ mùa Vu Lan nên dài bao lâu?
Thường hai đến ba phút, khoảng ba trăm đến bốn trăm chữ khi nói chậm. Nếu ban tổ chức cho thời gian khác, hãy hỏi trước và chỉnh độ dài phần câu chuyện cho vừa.
Xưng hô thế nào khi nói trong buổi lễ ở chùa?
Người con thường xưng con với người lớn tuổi và chào kính các bác, cô chú, anh chị. Nếu có những người chủ trì buổi lễ ngồi phía trên, hỏi trước ban tổ chức cách chào cho đúng nếp nơi đó.
Có nên kể chuyện cha mẹ đã mất trong bài chia sẻ?
Có thể, nếu bạn đủ vững để kể. Hãy kể về điều cha mẹ để lại hơn là lúc mất đi, và kết bằng một điều bạn đang làm tiếp, để người nghe không bị kéo vào nỗi buồn quá sâu.
Học sinh tiểu học được mời nói thì chuẩn bị thế nào?
Cho con nói ba bốn câu về một việc mẹ hay cha làm cho con, bằng lời của con. Người lớn chỉ giúp sắp thứ tự, không viết thay, và không khen chê con nói hay hay dở trước mặt mọi người.
Có thể đọc một bài thơ thay cho bài nói không?
Được, nếu đó là thơ bạn tự viết hoặc bài ca dao dân gian. Thơ có tác giả thì nên nói rõ tên bài và tác giả, và đọc thêm vài câu của riêng bạn để người nghe biết bạn nghĩ gì.